نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الطراز الاول و الكناز فيما عليه من لغة العرب المعول

at-tirāz-ul awwal wa-l kunāz fīmā ‘alayh-i min luġat-il ‘arab-il mu‘wwal
31 نسخه ثبت‌شده از قرن 12 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/44500
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #44500
پدیدآور / مؤلف: مدنی، علی خان بن احمد
تاریخ و سده تألیف: 1111 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 22، ص 179 تا 182
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: لغت
عناوین دیگر و هم‌تراز:
طراز اللغة (ṭarāz-ul luġa)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

فرهنگ‌نامه ویژه‌ای است بی‌نظیر که مؤلف، حرف آخر کلمه را «باب» و حرف اول را «فصل» قرار داده است، و به دنبال هر واژه‌ای، ابتدا معنی لغوی آن را بیان داشته و سپس اگر آن واژه استعمال مجازی داشته باشد، تمام استعمالات آن را تحت عنوان «و من المجاز» ذکر می‌کند، و چنان که آن لغت در قرآن کریم آمده باشد تحت عنوان «الکتاب» آیه‌ای که حاوی آن لغت است ذکر کرده و شرح و تفسیر می‌نماید و اگر آن لغت در اخبار و احادیث هم به کار رفته است، ذیل «الأثر» آن حدیث را توضیح می‌دهد و اگر آن لغت در اصطلاح خاصی از قبیل: فقهی یا حدیثی ... استعمال شده باشد به عنوان «المصطلح» آن را توضیح می‌دهد و اگر یکی از مشتقات آن لغت در مثلی یا امثالی به کار رفته باشد، تحت عنوان «المثل» معنی و مراد از آن واژه را شرح می‌دهد، خلاصه این که هر واژه‌ای اگر موارد استعمال پنج‌گانه‌ای داشته باشد تحت عنوان: الکتاب، الاثر، المثل، المجاز، المصطلح، علاوه بر معنی لغوی آن استعمالات را توضیح می‌دهد و در زمینه خود اثری نفیس است. تاریخ فراغت از تألیف باب دال، صبح جمعه شش روز باقیمانده از ذیقعده 1111ق و تاریخ تألیف باب ذال هشت روز باقیمانده از ذیحجه 1111ق می‌باشد. (فاضل)
آغاز اثر
« بسمله إن ابلغ مانطقت به البلغاء بادی بدا و افصح ما بدأت الفصحاء به الکلام ابدا حمدالله الذی انطق العرب باعرب لسان »
سوابق و چاپ‌های اثر
قم، 1426ق/ 1384ش، تحقیق مؤسسة ال البیت لاحیاء التراث،
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 339/7-340 (28 نسخه) الذریعة 157/15-158 ریحانة الادب 93/2 ریاض العلماء 376/3 هدیة العارفین 763/1

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الطراز الاول و الكناز فيما عليه من لغة العرب المعول = طراز اللغة / لغت / عربی at-tirāz-ul awwal wa-l kunāz fīmā ‘alayh-i min luġat-il ‘arab-il mu‘wwal = ṭarāz-ul luġa مدنی، علی خان بن احمد، 1052 - 1118 ؟ قمری madanī, ‘alī xān ebn-e aḥmad (1643 - 1707) تاریخ تألیف: 1111ق فرهنگ‌نامه ویژه‌ای است بی‌نظیر که مؤلف، حرف آخر کلمه را «باب» و حرف اول را «فصل» قرار داده است، و به دنبال هر واژه‌ای، ابتدا معنی لغوی آن را بیان داشته و سپس اگر آن واژه استعمال مجازی داشته باشد، تمام استعمالات آن را تحت عنوان «و من المجاز» ذکر می‌کند، و چنان که آن لغت در قرآن کریم آمده باشد تحت عنوان «الکتاب» آیه‌ای که حاوی آن لغت است ذکر کرده و شرح و تفسیر می‌نماید و اگر آن لغت در اخبار و احادیث هم به کار رفته است، ذیل «الأثر» آن حدیث را توضیح می‌دهد و اگر آن لغت در اصطلاح خاصی از قبیل: فقهی یا حدیثی ... استعمال شده باشد به عنوان «المصطلح» آن را توضیح می‌دهد و اگر یکی از مشتقات آن لغت در مثلی یا امثالی به کار رفته باشد، تحت عنوان «المثل» معنی و مراد از آن واژه را شرح می‌دهد، خلاصه این که هر واژه‌ای اگر موارد استعمال پنج‌گانه‌ای داشته باشد تحت عنوان: الکتاب، الاثر، المثل، المجاز، المصطلح، علاوه بر معنی لغوی آن استعمالات را توضیح می‌دهد و در زمینه خود اثری نفیس است. تاریخ فراغت از تألیف باب دال، صبح جمعه شش روز باقیمانده از ذیقعده 1111ق و تاریخ تألیف باب ذال هشت روز باقیمانده از ذیحجه 1111ق می‌باشد. (فاضل) آغاز: بسمله إن ابلغ مانطقت به البلغاء بادی بدا و افصح ما بدأت الفصحاء به الکلام ابدا حمدالله الذی انطق العرب باعرب لسان چاپ: قم، 1426ق/ 1384ش، تحقیق مؤسسة ال البیت لاحیاء التراث، [دنا 339/7-340 (28 نسخه)؛ الذریعة 157/15-158؛ ریحانة الادب 93/2؛ ریاض العلماء 376/3؛ هدیة العارفین 763/1]

نسخه‌های خطی این اثر

31 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مرعشی
قم
12396 گویا از آغاز تا کلمه (عبد) به خط مؤلف کتابت شده، سپس تا پایان به خط دیگری است قرن 12 نسخ 407 شناسنامه ←
2
رضوی
مشهد
8962 علی بن حسن بن محمد بحرانی سه‌شنبه ذیحجه 1113ق نسخ 400 شناسنامه ←
3
سپهسالار
تهران
243 صدر بی‌کاتب 1124ق نسخ 583 شناسنامه ←
4
امام صادق
قزوین
36 بی‌کاتب 21 شوال 1182ق نسخ 201 شناسنامه ←
5
طبسی
قم
93 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 431 شناسنامه ←
6
گوهرشاد
مشهد
1381 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق - شناسنامه ←
7
مجلس
تهران
439 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 271 شناسنامه ←
8
ملی
تهران
617 بی‌کاتب محتملاً قرن 13 نسخ 219 شناسنامه ←
9
مرعشی
قم
15689 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 147 شناسنامه ←
10
مرعشی
قم
15366 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 276 شناسنامه ←
11
سپهسالار
تهران
43 صدر بی‌کاتب قرن 13 نسخ 568 شناسنامه ←
12
رضوی
مشهد
3732 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 233 شناسنامه ←
13
مجلس
تهران
253-طباطبائی بی‌کاتب قرن 13 نسخ 397 شناسنامه ←
14
ملک
تهران
338 نظام الدین محمد بن محمد علی قزوینی قرن 13 نسخ 262 شناسنامه ←
15
ملک
تهران
336 نظام الدین محمد بن محمد علی قزوینی یک‌شنبه 28 ربیع الاول 1237ق نسخ - شناسنامه ←
16
مرعشی
قم
11064 مهدی بن عبد الرحیم قزوینی جمعه 21 ذیقعده 1238ق نسخ 463 شناسنامه ←
17
امام صادق
قزوین
369 نجفعلی بن زیبا علی طالقانی قزوینی 1238ق نسخ 485 شناسنامه ←
18
مجلس
تهران
17073 علی رضا یزدی مشهدی دوشنبه 23 محرم 1241ق نسخ 591 شناسنامه ←
19
نواب
مشهد
357 محمد قاسم بن حسنعلی سرجامی محرم 1289ق نسخ 380 شناسنامه ←
20
ملی
تهران
15960 بی‌کاتب 1256ق - 519 شناسنامه ←
21
سپهسالار
تهران
29 بی‌کاتب 1257ق نسخ 242 شناسنامه ←
22
دانشگاه
تهران
6648 بی‌کاتب 1262ق نسخ 312 شناسنامه ←
23
دانشگاه
تهران
6592 بی‌کاتب سه شنبه 4 / 9 / 1263ق نسخ 186 شناسنامه ←
24
سپهسالار
تهران
23 آقا بابا شاه میرزائی 1283ق نسخ 310 شناسنامه ←
25
رضوی
مشهد
3731 حسین بن محمد 1284ق نسخ 203 شناسنامه ←
26
ملک
تهران
4327/2 محمد علی بن عبدالخالق مصاحبی نائینی ملقب به عبرت نائینی قرن 14 نسخ 8 شناسنامه ←
27
دائرة المعارف
تهران
581/2-عکسی نامشخص - - - شناسنامه ←
28
مرکز احیاء
قم
1010 علی بن محمد رضا بن موسی بن جعفر غروی نجفی جمعه 16 ربیع الثانی 1330ق نسخ 624 شناسنامه ←
29
مرکز احیاء
قم
1009 علی بن محمد رضا بن موسی بن جعفر غروی نجفی بی‌تاریخ نسخ 540 شناسنامه ←
30
دائرة المعارف
تهران
1492-عکسی بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 973 شناسنامه ←