نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

شرح التوحيد للصدوق

š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq
87 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 14 هـ.ق
دارای نسخه اصل (دستخط مؤلف)
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/38565
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38565
تاریخ و سده تألیف: 1099 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 19، ص 325 تا 332
زبان و قالب: عربی
عناوین دیگر و هم‌تراز:
شرح توحيد الصدوق (š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq) شرح كتاب التوحيد (š.-u k.-it tawḥīd)
اثر مرتبط / وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می‌باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بی‌خبریم. نویسنده می‌گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می‌پردازم. مؤلف در این شرح بحث‌های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز اثر
« جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. »
سوابق و چاپ‌های اثر
تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 153/13 و 479/4 و 482

متن فنخا

● شرح التوحيد للصدوق = شرح توحيد الصدوق = شرح كتاب التوحيد / کلام و اعتقادات، شرح حدیث / عربی š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq = š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq = š.-u k.-it tawḥīd قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، 1049 - 1103 ؟ قمری qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692) وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381) تاریخ تألیف: چهارشنبه 5 محرم 1099ق شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می‌باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بی‌خبریم. نویسنده می‌گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می‌پردازم. مؤلف در این شرح بحث‌های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است. آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفى خصوصا محمد المصطفى و آله الاصفياء ... چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح [الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]

نسخه‌های خطی این اثر

87 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مجلس
تهران
4598 قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید (مؤلف) چهارشنبه 5 محرم 1099ق نسخ 176 شناسنامه ←
2
ملی
تهران
1933 قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید (مؤلف) قرن 12 نسخ 188 شناسنامه ←
3
مجلس
تهران
4871 بی‌کاتب قرن 10 نستعلیق 160 شناسنامه ←
4
ملک
تهران
913 بی‌کاتب دوشنبه 1 ربیع الاول 1028ق نسخ 346 شناسنامه ←
5
رضوی
مشهد
14386 محمد علی بن مظفر حسین چهارشنبه 5 محرم 1099ق نسخ 244 شناسنامه ←
6
مجلس
تهران
4628 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 283 شناسنامه ←
7
دانشگاه
تهران
1711 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 267 شناسنامه ←
8
رضوی
مشهد
8129 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق، شکسته 125 شناسنامه ←
9
مرکز احیاء
قم
4227/1 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 40 شناسنامه ←
10
رضوی
مشهد
38387 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 134 شناسنامه ←
11
ملی
تهران
1212 محمد مدعو بسعید 1107ق نستعلیق 309 شناسنامه ←
12
نجومی
کرمانشاه
بدون شماره زین العابدین بن محمد حسین 1131ق - - شناسنامه ←
13
مرعشی
قم
3826 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 226 شناسنامه ←
14
مرعشی
قم
467 محمد حسن اردهی اواخر شعبان 1143ق نسخ 211 شناسنامه ←
15
مرعشی
قم
2277 بی‌کاتب چهارشنبه 17 شعبان 1196ق نسخ 142 شناسنامه ←
16
رضوی
مشهد
ض9615 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 8 شناسنامه ←
17
مسجد اعظم
قم
2257/3 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 102 شناسنامه ←
18
خادم حسینی
تبریز
12/1 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 61 شناسنامه ←
19
الهیات
تهران
624/1 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 232 شناسنامه ←
20
ملی
تهران
1892/2 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 48 شناسنامه ←
21
مرعشی
قم
5279 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 190 شناسنامه ←
22
مجلس
تهران
3308/2 بی‌کاتب قرن 13 - 131 شناسنامه ←
23
مجلس
تهران
3882 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 443 شناسنامه ←
24
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
31 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 296 شناسنامه ←
25
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
582 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، نسخ 141 شناسنامه ←
26
مجتهد الزمان بیدگلی
بیدگل
12 بی‌کاتب احتمالاً قرن 13 شکسته نستعلیق 68 شناسنامه ←
27
حیدری
مشهد
48 بی‌کاتب قرن 13 - - شناسنامه ←
28
نمازی
خوی
309/1 محمد ابراهیم بن مرحوم فتح الله خویی ربیع الاول 1202ق نستعلیق، شکسته - شناسنامه ←
29
نمازی
خوی
86 حسین زنوزی 1204ق نسخ - شناسنامه ←
30
دانشگاه
تهران
597 محمد حسین بن علیشاه زنوزی تبریزی دوشنبه 10 ذیحجه 1204ق تعلیق 192 شناسنامه ←