شناسنامه کتابشناختی اثر
شرح التوحيد للصدوق
š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq
پیوند کوتاه:
/w/38565
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38565
پدیدآور / مؤلف:
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید
تاریخ و سده تألیف:
1099 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 19، ص 325
تا 332
زبان و قالب:
عربی
عناوین دیگر و همتراز:
شرح توحيد الصدوق
(š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq)
شرح كتاب التوحيد
(š.-u k.-it tawḥīd)
اثر مرتبط / وابسته به:
التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل میباشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بیخبریم. نویسنده میگوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق میپردازم. مؤلف در این شرح بحثهای رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز اثر
« جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. »
سوابق و چاپهای اثر
تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 153/13 و 479/4 و 482
متن فنخا
● شرح التوحيد للصدوق = شرح توحيد الصدوق = شرح كتاب التوحيد / کلام و اعتقادات، شرح حدیث / عربی
š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq = š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq = š.-u k.-it tawḥīd
قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، 1049 - 1103 ؟ قمری
qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692)
وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
تاریخ تألیف: چهارشنبه 5 محرم 1099ق
شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل میباشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بیخبریم. نویسنده میگوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق میپردازم. مؤلف در این شرح بحثهای رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق.
جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفى خصوصا محمد المصطفى و آله الاصفياء ...
چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
[الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]
نسخههای خطی این اثر
87 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مجلس
تهران
|
4598 | قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید (مؤلف) | چهارشنبه 5 محرم 1099ق | نسخ | 176 | شناسنامه ← |
| 2 |
ملی
تهران
|
1933 | قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید (مؤلف) | قرن 12 | نسخ | 188 | شناسنامه ← |
| 3 |
مجلس
تهران
|
4871 | بیکاتب | قرن 10 | نستعلیق | 160 | شناسنامه ← |
| 4 |
ملک
تهران
|
913 | بیکاتب | دوشنبه 1 ربیع الاول 1028ق | نسخ | 346 | شناسنامه ← |
| 5 |
رضوی
مشهد
|
14386 | محمد علی بن مظفر حسین | چهارشنبه 5 محرم 1099ق | نسخ | 244 | شناسنامه ← |
| 6 |
مجلس
تهران
|
4628 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 283 | شناسنامه ← |
| 7 |
دانشگاه
تهران
|
1711 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 267 | شناسنامه ← |
| 8 |
رضوی
مشهد
|
8129 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق، شکسته | 125 | شناسنامه ← |
| 9 |
مرکز احیاء
قم
|
4227/1 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق | 40 | شناسنامه ← |
| 10 |
رضوی
مشهد
|
38387 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 134 | شناسنامه ← |
| 11 |
ملی
تهران
|
1212 | محمد مدعو بسعید | 1107ق | نستعلیق | 309 | شناسنامه ← |
| 12 |
نجومی
کرمانشاه
|
بدون شماره | زین العابدین بن محمد حسین | 1131ق | - | - | شناسنامه ← |
| 13 |
مرعشی
قم
|
3826 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 226 | شناسنامه ← |
| 14 |
مرعشی
قم
|
467 | محمد حسن اردهی | اواخر شعبان 1143ق | نسخ | 211 | شناسنامه ← |
| 15 |
مرعشی
قم
|
2277 | بیکاتب | چهارشنبه 17 شعبان 1196ق | نسخ | 142 | شناسنامه ← |
| 16 |
رضوی
مشهد
|
ض9615 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 8 | شناسنامه ← |
| 17 |
مسجد اعظم
قم
|
2257/3 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 102 | شناسنامه ← |
| 18 |
خادم حسینی
تبریز
|
12/1 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 61 | شناسنامه ← |
| 19 |
الهیات
تهران
|
624/1 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 232 | شناسنامه ← |
| 20 |
ملی
تهران
|
1892/2 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 48 | شناسنامه ← |
| 21 |
مرعشی
قم
|
5279 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 190 | شناسنامه ← |
| 22 |
مجلس
تهران
|
3308/2 | بیکاتب | قرن 13 | - | 131 | شناسنامه ← |
| 23 |
مجلس
تهران
|
3882 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 443 | شناسنامه ← |
| 24 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
31 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 296 | شناسنامه ← |
| 25 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
582 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق، نسخ | 141 | شناسنامه ← |
| 26 |
مجتهد الزمان بیدگلی
بیدگل
|
12 | بیکاتب | احتمالاً قرن 13 | شکسته نستعلیق | 68 | شناسنامه ← |
| 27 |
حیدری
مشهد
|
48 | بیکاتب | قرن 13 | - | - | شناسنامه ← |
| 28 |
نمازی
خوی
|
309/1 | محمد ابراهیم بن مرحوم فتح الله خویی | ربیع الاول 1202ق | نستعلیق، شکسته | - | شناسنامه ← |
| 29 |
نمازی
خوی
|
86 | حسین زنوزی | 1204ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 30 |
دانشگاه
تهران
|
597 | محمد حسین بن علیشاه زنوزی تبریزی | دوشنبه 10 ذیحجه 1204ق | تعلیق | 192 | شناسنامه ← |