شرح بیت «کورکورانه مرو در کربلا ...»

● شرح بیت «کورکورانه مرو در کربلا ...» / عرفان و تصوف / فارسی š.-e beyt-e «kūrkūrāna maro dar karbalā …» گیلانی، علی بن فضل الله، ق 11 قمری gīlānī, ‘alī ebn-e fazl-ol-lāh (- 17c) تاریخ تألیف: ذیحجه 1066ق؛ محل تألیف: شیراز شرح مفصلی است به نثر و نظم بر یک بیت از «مثنوی معنوی» جلال الدین محمد بلخی (672ق): «کورکورانه مرو در کربلا ×× تا نیفتی چون حسین اندر بلا»؛ شارح این شرح را به درخواست شخصی نگاشته است. وی در ابتدا اشاره‌ای به تفاوت میان نسخه‌های مثنوی در ضبط این بیت کرده، سپس بحثی راجع به ادراکات سالک از تجلیات الهیه می‌کند. او بر این باور است که نباید به ظاهر کلمات عرفا و بزرگان ایشان در مبحث توحید توجه کرد، بلکه باید دیدگاه ایشان در ورای الفاظ به دنبال بیان چه حقایقی هستند. سپس به بیان مراتب عشق می‌پردازد و با استناد به آیات و برخی روایات و اشعار عرفا می‌گوید مقصود مولانا این است که حسین (ع) در کربلا به چنان مرتبه‌ای از عشق و شوق به خداوند رسیده که گویی هیچ به جز پروردگار را نمی‌بیند و از ما سوی الله نیز به عنوان برخی نشانه‌ها و مظاهر تجلیات غافل و نابینا شده است. آغاز: بسمله و به نستعین. ستایش و سپاس بی قیاس احدية الذات و احدية الصفاتی را سزد که در مقام احدیت جمله موجودات را در حجب عدمیت مکمون و مستور گردانیده ... چنین گوید ... علی گیلانی که بعضی اعزه ... فرمودند که این بیت مثنوی از مولوی معنوی که: کورکورانه مرو در کربلا ×× تا نیفتی چون حسین اندر بلا؛ در مجالس مذکور می‌گردد بعضی اعزه تشنیع می‌کنند و بعضی توجیه می‌فرمایند ... و از این فقیر ... پرسیدند که شما را در این بیت چه بخاطر می‌رسد ... [نسخه‌های منزوی 1223/2؛ فهرستواره منزوی 601/7]