سیاست نامه

● سیاست نامه = سير الملوك = وصایا / حکومت و سیاست / فارسی sīyāsat-nāme = seyar-ol molūk = vasāyā نظام الملک، حسن بن علی، 408 - 485 قمری nezām-ol-molk, hasan ebn-e ‘alī (1018 - 1093) اهدا به: محمد بن ملکشاه سلجوقی (498-511ق) تاریخ تألیف: 484ق در آیین کشورداری، در 50 «باب» که 7 باب آن در ستیز با اسماعیلیان است. در «تجارب السلف» از آن به «سیر الملوک» یاد شده است. در چاپ بمبئی به نام «وصایا» آمده است. نسخه شماره 579 مجلس دارای دیباچه‌ای است که در چاپی آن نیامده است. در آن آمده: اول این کتاب را خواجه بر بدیهه به سی و نه باب گفته بود، مختصر. و سبب رنجی که بر دل او از مخالفان بود، یازده فصل دیگر در افزود. و به وقت حرکت بنده را داد و چون اورا در راه بغداد آن واقعه افتاد و باطنیان خروج کردند این را آشکار نیارست کرد تا آنگاه که عدل و انصاف قوت گرفت [چکیده]. آغاز: 1: سپاس خدای را عز و جل که آفریدگار زمین و آسمان و روزی دهنده بندگانست و شناسنده آشکار و نهان و آمرزنده گناهانست و درود بر بهترین خلایق محمد بن عبدالله علیه الصلوة و السلام که مهتر پیغمبرانست و گزیده خدای جهانست و دارنده فرمانست و بر یاران و عترت او اجمعین بنده حسن الطوسی چنین گوید که چون تاریخ سال چهار صد و هفتاد و اند آمد پروانه اعلی سلطانی شهنشاهی معز الدنیا و الدین ابوالفتح ملکشاه بن محمد یمین امیر المؤمنین اعز الله انصاره و ضاعف اقتداره به بنده و دیگر بندگان برسید که هر یک در معنی ملک اندیشه کنید و بنگرید تا چیست که در عهد روزگار ما نه نیک است و بر درگاه و در دیوان و بارگاه مجلس ما شرط آن بجای نمیارند یا بر ما پوشیده شده است و کدام شغلست که پیش از این پادشاهان شرایط آن و ملوک است و در روزگار گذشته بوده است از ملوک سلجوق بیندیشید و روشن بنویسید و بر رای ما عرضه کنید تا در آن تأمل کنیم و بفرمائیم پس از این کارها دینی و دنیاوی بر آئین خویش رود و آنچه دریافتنی است دریابیم و شرط هر شغلی و دنیاوی بر آئین خویش رود و آنچه دریافتنی است دریابیم و شرط هر شغلی بر قاعده خویش و فرمان ایزد تعالی بجای فرمائیم آوردن و آنچه نه نیک است و پیش ازین رفته است در توانیم یافت که چون ایزد تعالی جهان و ملک جهان را بما ارزانی داشت و نعمتها بر ما تمام گردانید و دشمنان ما رامقهور کرد نباید که هیچ چیز در مملکت ما بعد از این بر نقصان یابر خلل یا خلاف شرع و فرمان ایزد تعالی رود بنده آنچه درین معنی دانسته بود و دیده و بروزکار تجربه افتاده و از استادان آموخته درین خدمت شرح داد و این خدمت را بر پنجاه فصل نهاد (که در نسخه چاپی نیست) 2: بسمله. الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی خیر خلقه محمد و آله و صحبه اجمعین. اما بعد این کتاب را پنجاه فصل نظام الملک بعنایة الله بر بدیهه سی و نه باب گفته بود مختصر، بعد از آن تمیز کرده به سبب رنجی که بر دل او بود از جهت مخالفان این دولت پانزده باب و فصلی در افزود. انجام: 1: ... و مرادهای دو جهان بدهد و بهمه آرزوهاش برساند و الله اعلم بالصواب و اليه مرجع الماب 2: و با این درازی مختصر است و شایسته پادشاه دادگر است. هر که بدین کار کند بر همه عالم پادشاه است و هر که نکند بدان که دور از درگاه است. چاپ: پاریس، 1310ش، به کوشش شارل شفر فرانسوی؛ و سپس تهران [نسخه‌های منزوی 1636؛ دنا 272/6 (19 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 501/6]