سر العالمین و کشف ما فی الدارین

● سر العالمین و کشف ما فی الدارین / اخلاق / عربی sirr-ul ‘ālamayn wa kašf-u mā fī-d dārayn ؟ غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112) مجموعه‌ای است شامل 30 «مقاله» در آداب ملوک و تصوف و اذکار و عزائم. مؤلف در دیباچه آورده است که جماعتی از شهریاران از من خواستند که کتابی در آداب ملوک و کشورگشایی تألیف نمایم که در این باب بی‌مانند باشد و چون این کتاب متضمن اسرار و اشاراتی است نباید آن را به هر کس داد و نخست کسی که از این کتاب نسخه برداشت و آن را محرمانه نزد من در مدرسه نظامیه خواند محمد بن تومرت بود. در باب مؤلف این کتاب اختلاف است. در دیباچه نام مؤلف ابوحامد محمد غزالی ذکر شده و مؤید آن این‌که در ضمن مطالب کتاب از امام الحرمین به استادی یاد کرده و تفصیل برخی از مطالب را هم به کتب دیگرش از احیاء العلوم و «کتاب الاقتصاد» و «کتاب الوسیط» احاله نموده است. سبط ابن الجوزی (در کتاب تذکره خواص الامه ص 36 چاپ تهران) و فیض کاشانی (در کتاب محجة البیضاء) و در تتمه کشف الظنون (موسوم به ایضاح المکنون ج 2 ستون 11) و فاضل طریحی (در مجمع البحرین در کلمه (غدر)) این کتاب را از غزالی معروف دانسته‌اند و برخی از این کتاب استفاده تشیع او را نموده‌اند. صاحب روضات الجنات این کتاب را از غزالی ندانسته و صاحب معجم المطبوعات العربیة این کتاب را تألیف یکی از فرقه باطنیه دانسته است. از نظر اجمالی در سبک عبارتی و برخی مطالب کتاب (مخصوصا برخی مطالب مقاله سیزدهم این نسخه) پنداشته شده که این کتاب از غزالی نیست. نسخه‌ها با یکدیگر فرق‌هایی دارند. (مهدی ولائی) عناوین مقاله‌ها: 1. الاشتباک علی الملک؛ 2. الترتيب فی قعود الملک و سیاسة یومه و لیلته؛ 3. ما يستحب للملک؛ 4. ترتیب الخلافة؛ 5. ترتیب الملک فی الملک؛ 6. ترتیب الولاة؛ 7. ترتیب حاشیة الدولة؛ 8. ترتیب الحجاب و الوزراء و الکتاب؛ 9. ترتیب الخباز و الطباخ و القصاب؛ 10. ترتیب الجیوش؛ 11. افتقاد آلات السفر قبل الخروج؛ 12. صفة منام الملک؛ 13. حيل اليمين؛ 14. المواعظ الجالبة لقلوب الناس؛ 15. قطع الدليل و المستدل؛ 16. الطهارة و آدابها و اسبابها؛ 17. بعض أحكام النساء؛ 18. أحكام الصلاة الظاهرة و الباطنة؛ 19. الخواص؛ 20. عزائم التسخير؛ 21. المقال؛ 22. وجود العالم؛ 23. الأشربة؛ 24. المأکل و المشرب و آداب المائدة؛ 25. تهذیب النفوس؛ 26. السعادات و النبوات؛ 27. الأذکار؛ 28. جهاد النفس و التدبير؛ 29. المحبة و الشوق و المشاهدة و المكاشفة؛ 30. العلم و العمل. (سید احمد اشکوری) آغاز: بسملة، الحمد لله الأول فی ربوبيته، و القديم فی أزليته، و الحكيم في سلطنته، و الكريم فی عزته ... أما بعد: فلما رأيت أهل الزمان هممهم قاصرة على نيل المقاصد الباطنة و الظاهرة، و سألنی جماعة من ملوک الأرض أن أضع لهم كتابا معدوم المثل انجام: و قد رأيت بعينیک مشار علو الهمة فإن أردت ذلک فعلیک بالجوع و العلم و الخلوات يكشف لک العلامات بسرائر الكائنات، فاطلب وجد و اجتهد، فنيل مقاصد الرجال من غير تعب هذيان. و الحمد لله رب العالمين، و صلاة الله و سلامه على سيد المرسلين آمين. چاپ: هند، 1314ق؛ مصر، 1324ق؛ ایران، سنگی، 1305، جیبی؛ طهران، سنگی، 1305، جیبی؛ ایران، سنگی، 1305، جیبی [ایضاح المکنون 11/2؛ الذريعة 239/12؛ ريحانة الأدب 239/4؛ مؤلفات الغزالی 271؛ ایضاح المکنون 11/2؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 718/2؛ فهرستواره منزوی 481/7]