رجال ابن داود

● رجال ابن داود = الرجال (ابن داود) / رجال / عربی rijāl-u ibn-i dāwūd = ar-rijāl (ibn-i dāwūd) ابن داود حلی، حسن بن علی، 647 - 740 قمری ebn-e dāvūd-e hellī, ḥasan ebn-e ‘alī (1250 - 1340) تاریخ تألیف: ذیحجه 707ق؛ محل تألیف: نجف اشرف مؤلف ـ که از شاگردان محقق نجم الدین حلی و سید جمال الدین بن طاووس بوده ـ کتاب حاضر را در علم رجال و در دو قسم: بیان راویان موثق و بیان راویان مجروح، با استفاده از دیگر کتب معتبر در این علم همچون: رجال و فهرست شیخ طوسی، رجال کشی، نجاشی، برقی و غضایری نگاشته است. به نقل از روضات الجنات، امیر مصطفی رجالی مؤلف کتاب «النقد»، در شرح حال «ابن داود حلی»، کتاب رجال ایشان را همراه با اشتباه و غلط دانسته که منظورش اشتباهات متشتت ایشان در اوصاف رجال و ضبط اسماء و القاب و اقوال بوده. همین‌طور، ملا عبدالله شوشتری در برخی از حواشی خود بر کتاب «تهذیب» شیخ طوسی، کتاب مذکور را ـ به لحاظ اشکالات زیادی که در نقل اقوال پیشینیان دارد ـ قابل‌اعتماد ندانسته است. این کتاب به جهت حسن ترتیب بر مؤلفات متقدمین برتری دارد چه در مؤلفات قدیم این فن در ترتیب ذکر اسامی راویان تنها رعایت حرف اول نام راوی می‌شده. در این کتاب ترتیب هجایی در نام راویان و هم پدرانشان به طور دقیق رعایت شده و دیگر آنکه به ملاحظه اختصار برای هر یک از اسامی مبارکه معصومین (علیهم السلام) و هم برای اصول مؤلفات این فن رمزی معین داشته، بالجمله این کتاب در میان کتب رجال امامیه نخستین تألیفی است که آن دو جهت در آن رعایت شده و متأخرین از آن پیروی کرده‌اند. در آخر کتاب پس از حرف «ی» فصولی درباره جمله از رواة فاسد العقیده و ضعفاء آورده است. وی آن را پس از «خلاصة الأقوال» علامه حلی تألیف کرده و گاهگاه متعرض اشتباهاتی که در آن رخ داده می‌شود. آغاز: بسمله، الحمدلله الذی وفقنی للتخلی عن الحرکات الدنیوية و النظر فی المهمات الاخروية ... و بعد فانی لما نظرت فی اصول الفتاوی الفقهية و فروعها النظرية. انجام: ابو هرون المكفوف قركش طعن فيه طعناً عظيماً ابو يعقوب المعری کش زیدی چاپ: تهران، دانشگاه تهران، 1342 ش، به اهتمام جلال الدین محدث ارموی، 570+47ص؛ نجف، مطبعة الحيدرية، 1392 ق، تحقیق سید محمد صادق آل بحرالعلوم؛ قم، منشورات شریف الرضی، افست چاپ نجف. [الذريعة 154/10 و 155 و 16؛ مشار 685؛ مكتبة اميرالمؤمنين 500/2؛ دنا 559/5-561 (85 نسخه)؛ فهرستگان حدیث 283/1-290] شرح و حواشی: 1- حاشية رجال ابن داود؛ شوشتری، عبدالله بن حسین (-1021)