الدر الفريد فى معرفة التجويد

● الدر الفريد فى معرفة التجويد / تجوید / فارسی ad-dorr-ol farīd fī ma‘refat-et tajvīd حافظ اصفهانی، محمد طاهر بن عرب، 786 - 875 ؟ قمری ḥāfez-e eṣfahānī, moḥammad ṭāher ebn-e ‘arab (1385 - 1471) تاریخ تألیف: سلخ جمادی الثانی 850ق؛ محل تألیف: اصفهان مؤلف از مقربان امامیه و از شاگردان شمس الدین محمد جزری است. کتاب قواعد و ضوابطی در تجوید و تصحیح قرآن عظیم است که آن را به خواهش یکی از دوستانش تألیف و در هشت «باب» و یک «خاتمه» مرتب نموده: باب الاستعاذه؛ باب البسمله؛ باب المد و القصر؛ باب الادغام؛ باب النون الساکنه و التنوین؛ باب الراآت؛ باب الوقف؛ باب در ذکر مخارج و صفات آن؛ خاتمه در بیان وقف و اقسام آن. کتاب را در دیباچه چنین توصیف نموده: «که این مختصری است مشتمل بر قاعده و ضابطه چند در تجوید و تصحیح قرآن عظیم که جمع کرده شد بالتماس یکی از دوستان عزیز امید به حق تعالی چنان است که هر که این را مطالعه کند و در رقعه فهم آورد و کاربندد آن از جمله مجودان پسندیده باشد». در فهارس با عناوین دیگری همچون «رساله در تجوید» و «تجوید القرآن» نیز معرفی شده است و بعضاً «التجريد في التجويد» محمد طاهر بن محمد مؤمن قزوینی (قرن 11 و 12) دانسته شده که محتملاً ناشی از اشتباه الذریعه است و شباهت نام این دو مؤلف و یا با «عین الترتيل» محمد بن محمود سمرقندی (-780ق) خلط شده است گر چه آن را از شعری اصفهانی، طاهر بن زین الدین (1214-1274ق) دانسته‌اند که معلوم نشد چنین تألیفی از کجا به او منسوب شده است و «عین الترتیل» سمرقندی، هم گزارش متن آن و هم سرآغاز آن به کلی با این رساله متفاوت است. ولی نام صحیح آن «الدر الفريد في معرفة التجوید» است و آغاز و متن و نسخه‌های موجود نشان می‌دهد (چندین نسخه از آن در قرن 9 و 10 و 11 موجود است) که باید از حافظ اصفهانی باشد. همین اشتباه به «دنا» نیز سرایت کرده که در سه جا و با نام سه نفر و با سه نام کتاب معرفی شده که باید اصلاح شود. آغاز: الحمدلله ... اما بعد چنین گوید فقیر جانی طاهر حافظ اصفهانی عفی الله که این مختصر مشتمل است بر قاعده وضابطه چند در تجوید انجام: هر کسی که اینها را كما هو حقها بداند غیر مذکورات را قیاس تواند کرد و بر وی اشکال باقی نماند چاپ: مجموعه رسائل ،فارسی، دفتر نهم، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، 1388ش، به کوشش سید محمد رضا رضا پور و زکیه دهشت [الذريعة 68/8؛ نسخه‌های منزوی 88/1؛ هدية العارفين 43/1؛ كشف الظنون 1341/2 و 1961؛ الذریعه 368/3؛ مرعشی 416/8 «التجريد في التجويد» محمد طاهر بن محمد مؤمن اصفهانی (قرن 12)؛ کتابخانه وزیری 1592/5 «التجريد في التجويد» محمد طاهر بن محمد مؤمن اصفهانی (قرن 12)؛ دانشگاه 3091/2 «التجريد في التجويد» محمد طاهر بن محمد مؤمن اصفهانی (قرن 12)؛ مجلس شورا 1309/10 و 585/38 «التجريد في التجويد» محمد طاهر بن محمد مؤمن اصفهانی (قرن 12)؛ در دنا 831/2 با عنوان «تجوید و تصحیح قرآن = عين الترتيل» و از شعری ،اصفهانی، طاهر بن زین الدین (1214-1274؟ق) 2 نسخه، در 798/2 با عنوان «التجريد في التجويد= تجوید حافظ» از اصفهانی، محمد طاهر بن محمد مؤمن (ق 12ق) 8 نسخه و 1098/4 با عنوان «الدر الفريد ... » 26 نسخه که همگی را باید الدر الفرید دانست و از حافظ اصفهانی]