نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

حدود و دیات

hodūd va dīyāt
98 نسخه ثبت‌شده از قرن 12 تا 14 هـ.ق
دارای نسخه اصل (دستخط مؤلف)
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/23481
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23481
تاریخ و سده تألیف: 1102 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 12، ص 782 تا 788
زبان و قالب: فارسی
رده‌های موضوعی: فقه
عناوین دیگر و هم‌تراز:
حدود و تعزیرات و دیات و قصاص (hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

رساله‌ای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... می‌نگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم »
انجام اثر
« ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل. »
سوابق و چاپ‌های اثر
لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
کتابشناسی مجلسی ص 213-214 الذریعة 297/6 و219/23 مکتبة امیرالمؤمنین 339/1

متن فنخا

● حدود و دیات = حدود و تعزیرات و دیات و قصاص / فقه / فارسی hodūd va dīyāt = hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037 - 1110 قمری majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699) تاریخ تألیف: 5 جمادی الاول 1102ق رساله‌ای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است. آغاز: بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... می‌نگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم انجام: ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل. چاپ: لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است. [کتابشناسی مجلسی ص 213-214؛ الذریعة 297/6 و219/23؛ مکتبة امیرالمؤمنین 339/1]

نسخه‌های خطی این اثر

98 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مرعشی
قم
2831 مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (مؤلف) بی‌تاریخ نستعلیق 82 شناسنامه ←
2
امام صادق
قزوین
302 بی‌کاتب ربیع الثانی1103ق نستعلیق 165 شناسنامه ←
3
مرعشی
قم
496 محمد قاسم بن محمد اسماعیل اصفهانی جمادی الثانی 1107ق نستعلیق 134 شناسنامه ←
4
مرکز احیاء
قم
2425/1 بی‌کاتب 1109ق نسخ 127 شناسنامه ←
5
مرعشی
قم
3631 بی‌کاتب با تاریخ 1110ق نسخ 177 شناسنامه ←
6
گوهرشاد
مشهد
1696 محمد بن محمد قاسم سه شنبه 8 ربیع الاول 1112ق نستعلیق 98 شناسنامه ←
7
مرعشی
قم
2513/3 محمد باقر بن مرتضی شوال 1115ق نسخ 164 شناسنامه ←
8
جامع کبیر
یزد
48 محمد فاضل قمی چهارشنبه 20 محرم 1117ق نستعلیق - شناسنامه ←
9
دانشگاه
تهران
3229 محمد هادی بن محمد صالح 1120ق نستعلیق 105 شناسنامه ←
10
مجلس
تهران
7492 زین العابدین 1123ق، به دستور استادش از روی نسخه استاد نسخ 122 شناسنامه ←
11
شیخ علی حیدر
مشهد
1203/2 محمد شفیع بن مرتضی قلی عاشق آبادی 12 شوال 1123ق نسخ 100 شناسنامه ←
12
مجلس
تهران
15727 بی‌کاتب 14 ربیع الثانی 1126ق نسخ 112 شناسنامه ←
13
معصومیه
قم
564/15 شمس الدین محمد حسین بن میر محمد یوسف پنج‌شنبه شعبان 1130ق نستعلیق 100 شناسنامه ←
14
وزیری
یزد
3489/2 عبدالغنی بن محمد تقی سمنانی 1131-1132ق - 50 شناسنامه ←
15
مرکز احیاء
قم
1968 غلامعلی بن جبرئیل نیمه ذیحجه 1133ق نسخ 70 شناسنامه ←
16
سپهسالار
تهران
3594 محمد بن علی نقی کاتب بهبهانی سه‌شنبه 17 محرم 1138ق نستعلیق 112 شناسنامه ←
17
مدارک فرهنگی
تهران
101/1 بی‌کاتب 1139ق شکسته نستعلیق 63 شناسنامه ←
18
میبدی
مشهد
349/2 ملاعلی بن محمد شفیع تیلی 1147ق نستعلیق 88 شناسنامه ←
19
مسجد اعظم
قم
633 محمد طیب هزارجریبی شعبان 1152ق نستعلیق 127 شناسنامه ←
20
میبدی (خاندان)
کرمانشاه
63/1 محمد زکی بن حیدرعلی همدانی پنج‌شنبه 3 ربیع الاول 1181ق نسخ 77 شناسنامه ←
21
ملک
تهران
2202/3 ابوالحسن بن محمد طاهر حسینی 1190ق نسخ - شناسنامه ←
22
رضوی
مشهد
22988 مجید بن محمد شفیع شالی 26 جمادی الاول 1196ق نسخ 93 شناسنامه ←
23
مجلس
تهران
5647 بی‌کاتب 1198ق نستعلیق 242 شناسنامه ←
24
مرعشی
قم
8839/1 و 1186/2 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 42 شناسنامه ←
25
ملی
تهران
1854/9 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 20 شناسنامه ←
26
گلپایگانی
قم
4320-22/40 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 91 شناسنامه ←
27
گلپایگانی
قم
4234-21/154 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 95 شناسنامه ←
28
وزیری
یزد
1472 محمد فاضل قمی قرن 12 نسخ 122 شناسنامه ←
29
مرکز احیاء
قم
1362 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 19 شناسنامه ←
30
مجلس
تهران
15195/6 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 47 شناسنامه ←