شناسنامه کتابشناختی اثر
حدود و دیات
hodūd va dīyāt
پیوند کوتاه:
/w/23481
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23481
پدیدآور / مؤلف:
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی
تاریخ و سده تألیف:
1102 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 12، ص 782
تا 788
زبان و قالب:
فارسی
ردههای موضوعی:
فقه
عناوین دیگر و همتراز:
حدود و تعزیرات و دیات و قصاص
(hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
رسالهای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... مینگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم »
انجام اثر
« ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل. »
سوابق و چاپهای اثر
لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
کتابشناسی مجلسی ص 213-214
الذریعة 297/6 و219/23
مکتبة امیرالمؤمنین 339/1
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● حدود و دیات = حدود و تعزیرات و دیات و قصاص / فقه / فارسی
hodūd va dīyāt = hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037 - 1110 قمری
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
تاریخ تألیف: 5 جمادی الاول 1102ق
رسالهای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... مینگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم
انجام: ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل.
چاپ: لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
[کتابشناسی مجلسی ص 213-214؛ الذریعة 297/6 و219/23؛ مکتبة امیرالمؤمنین 339/1]
نسخههای خطی این اثر
98 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 |
سپهسالار
تهران
|
6061 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 80 | شناسنامه ← |
| 32 |
مدرسه آیة الله بروجردی
کرمانشاه
|
84 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 124 | شناسنامه ← |
| 33 |
کاظمینی
یزد
|
486 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 127 | شناسنامه ← |
| 34 |
معصومیه
قم
|
640 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 136 | شناسنامه ← |
| 35 |
مدرسه جعفریه زهان
زهان
|
114 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 85 | شناسنامه ← |
| 36 |
مرعشی
قم
|
15118/3 | بیکاتب | قرن 13 | شکسته نستعلیق | 107 | شناسنامه ← |
| 37 |
گلپایگانی
قم
|
2541/1-13/221 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق، شکسته | 66 | شناسنامه ← |
| 38 |
گلپایگانی
قم
|
5287/2-26/167 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 43 | شناسنامه ← |
| 39 |
دانشگاه
تهران
|
7269/4 | بیکاتب | قرن 13 | - | - | شناسنامه ← |
| 40 |
ملک
تهران
|
2067/3 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 178 | شناسنامه ← |
| 41 |
مدرسه صدر بازار
اصفهان
|
5200 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 84 | شناسنامه ← |
| 42 |
مروی
تهران
|
638/2 | بیکاتب | قرن 12 و 13 | - | - | شناسنامه ← |
| 43 |
رضوی
مشهد
|
20054 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 120 | شناسنامه ← |
| 44 |
رضوی
مشهد
|
35472 | بیکاتب | قرن 12 یا قرن 13 | نستعلیق | 71 | شناسنامه ← |
| 45 |
رضوی
مشهد
|
35501 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 4 | شناسنامه ← |
| 46 |
دائرة المعارف
تهران
|
2087-عکسی | بیکاتب | 1205ق | نسخ | 208 | شناسنامه ← |
| 47 |
دانشگاه
تهران
|
1998/4 | محمد اسمعیل بن محمد کاظم کزازی | 1219ق | نسخ | 165 | شناسنامه ← |
| 48 |
مرعشی
قم
|
15203/2 | محمد علی بن ابی القاسم همدانی | 27 ربیع الاول 1220ق | نستعلیق | 40 | شناسنامه ← |
| 49 |
رضوی
مشهد
|
7672 | محمد باقر بن محمد شفیع معلم دهدشتی | پنجشنبه 25 جمادی الاول 1222ق | نستعلیق | 78 | شناسنامه ← |
| 50 |
سریزدی
یزد
|
223 | بیکاتب | 1227ق | نسخ | 81 | شناسنامه ← |
| 51 |
دهگان
اراک
|
135/10 | بیکاتب | 1229ق | نستعلیق | 149 | شناسنامه ← |
| 52 |
مجلس
تهران
|
13944/2 | محمد بن ... کربلائی عبدالکریم | 1231ق | نستعلیق | 100 | شناسنامه ← |
| 53 |
دانشگاه
اصفهان
|
74/4 | جعفر بن میرزا محمد بن ملامحمد مبارکهای لنجانی | 28 جمادی الاول 1233ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 54 |
دانشگاه
تهران
|
773/1 | علی بن آقا عسکر اشکوری | 1235ق | نسخ | 91 | شناسنامه ← |
| 55 |
رضوی
مشهد
|
24067 | مهدی اصفهانی | شعبان 1236ق | نستعلیق | 57 | شناسنامه ← |
| 56 |
مجتهد الزمان بیدگلی
بیدگل
|
22/1 | بیکاتب | 1240ق | نستعلیق | 36 | شناسنامه ← |
| 57 |
گلپایگانی
قم
|
3984/1-20/104 | علی بن ابوالقاسم حسینی نظری | 1243ق | تحریری | 60 | شناسنامه ← |
| 58 |
چهل ستون
تهران
|
317/2 | محمد بن قاسم | 1243ق | نسخ | 80 | شناسنامه ← |
| 59 |
نجومی
کرمانشاه
|
6مجموعه بدون شماره | محمد لنکر کنانی | محرم 1244ق | - | - | شناسنامه ← |
| 60 |
گلپایگانی
قم
|
2677/2-14/127 | بیکاتب | چهارشنبه 10 رمضان 1249ق | نستعلیق، شکسته | 62 | شناسنامه ← |