نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

تحفة الغریب فی الکلام علی مغنی اللبیب

tuḥfat-ul ġarīb fi-l kalām ‘alā muġni-l labīb
44 نسخه ثبت‌شده از قرن 10 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/13450
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #13450
تاریخ و سده تألیف: 820 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 7، ص 558 تا 561
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: نحو
عناوین دیگر و هم‌تراز:
تحفة الغریب بشرح مغنی اللبیب (tuḥfat-ul ġarīb bi- š.-i muġni-l labīb) شرح مغنی اللبیب (š.-i muġni-l labīb)
اهدا / به درخواست: ناصرالدین ابوالفتح احمد شاه بن محمد شاه بن مظفر شاه (از سلاطین هند)
محل تألیف: نهر واله گجرات هند
اثر مرتبط / وابسته به: مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

مؤلف کشف الظنون در ذیل معرفی کتاب مغنی گوید: دمامینی بدرالدین محمد بن ابی‌بکر شرحی بر «مغنی اللبیب» در مصر تألیف نمود و چون به هند رفت در آنجا نیز شرحی بزرگ‌تر از شرح پیشین بر این کتاب نگاشت و به سال 818 از آن فراغت یافت و پس از آن به شرحی مزجی بر مغنی اشتغال یافت و تا حرف الفاء آن تألیف گردید ولی به آخر نرسید و اگر تمام آن از قلم وی بیرون آمده بود بهترین شروح بود. این شرح بسیار مشهور است و آن را بر سایر شروح آن را ترجیح می‌دهند و این همان است که مؤلف در هندوستان به تألیف آن مبادرت نموده است و ضمناً در مقدمه شرح خویش از آن تجلیل نموده و در حدود 32000 بیت کتابت دارد.
آغاز اثر
« بسمله الحمدلله الذی منح من لسان العرب الایادی الحسنه و جعله كنز الفصاحة فهو مغنی اللبیب عما سواه من الالسنة ... فيقول العبد الفقير الى الله الغنى ... عامله الله بلطفه الخفى و اجراه على عوايد بره الخفى ... اما بعد حمد الله الى آخره الحمد هو الثناء باللسان على قصد التعظيم »
انجام اثر
« وليكن انفصالی من الكلام فى الشرح على هذا الوجه الحسن و لنكف القلم عن شوطه ... و الصلوة على خاتم النبيين ... محمد ص بدر التمام و مسك الختام و آله و صحبه مصابیح الظلام و التحيات الطيبات واصلة اليه و اليهم السلام. »
سوابق و چاپ‌های اثر
تهران، سنگی، 1271ق.، وزیری بزرگ، 362ص در هامش
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
اعلام زرکلی 282/6 معجم المطبوعات العربية 880/1 كشف الظنون 1752/2-1753 ذخاير التراث العربى الاسلامى 271/1 الاوقاف العامة موصل 62/2 دنا 984/2 (40 نسخه)

متن فنخا

● تحفة الغریب فی الکلام علی مغنی اللبیب = تحفة الغریب بشرح مغنی اللبیب = شرح مغنی اللبیب / نحو / عربی tuḥfat-ul ġarīb fi-l kalām ‘alā muġni-l labīb = tuḥfat-ul ġarīb bi- š.-i muġni-l labīb = š.-i muġni-l labīb ابن دمامینی، محمد بن ابی بکر، 763-827؟ قمری ebn-e damāmīnī, mohammad ebn-e abī bakr (1362-1424) وابسته به: مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761) اهداء به: ناصرالدین ابوالفتح احمد شاه بن محمد شاه بن مظفر شاه (از سلاطین هند) تاریخ تألیف: 820ق؛ محل تألیف: نهر واله گجرات هند مؤلف کشف الظنون در ذیل معرفی کتاب مغنی گوید: دمامینی بدرالدین محمد بن ابی‌بکر شرحی بر «مغنی اللبیب» در مصر تألیف نمود و چون به هند رفت در آنجا نیز شرحی بزرگ‌تر از شرح پیشین بر این کتاب نگاشت و به سال 818 از آن فراغت یافت و پس از آن به شرحی مزجی بر مغنی اشتغال یافت و تا حرف الفاء آن تألیف گردید ولی به آخر نرسید و اگر تمام آن از قلم وی بیرون آمده بود بهترین شروح بود. این شرح بسیار مشهور است و آن را بر سایر شروح آن را ترجیح می‌دهند و این همان است که مؤلف در هندوستان به تألیف آن مبادرت نموده است و ضمناً در مقدمه شرح خویش از آن تجلیل نموده و در حدود 32000 بیت کتابت دارد. آغاز: بسمله الحمدلله الذی منح من لسان العرب الایادی الحسنه و جعله كنز الفصاحة فهو مغنی اللبیب عما سواه من الالسنة ... فيقول العبد الفقير الى الله الغنى ... عامله الله بلطفه الخفى و اجراه على عوايد بره الخفى ... اما بعد حمد الله الى آخره الحمد هو الثناء باللسان على قصد التعظيم انجام: وليكن انفصالی من الكلام فى الشرح على هذا الوجه الحسن و لنكف القلم عن شوطه ... و الصلوة على خاتم النبيين ... محمد ص بدر التمام و مسك الختام و آله و صحبه مصابیح الظلام و التحيات الطيبات واصلة اليه و اليهم السلام. چاپ: تهران، سنگی، 1271ق.، وزیری بزرگ، 362ص در هامش [اعلام زرکلی 282/6؛ معجم المطبوعات العربية 880/1؛ كشف الظنون 1752/2-1753؛ ذخاير التراث العربى الاسلامى 271/1؛ الاوقاف العامة موصل 62/2؛ دنا 984/2 (40 نسخه)]

نسخه‌های خطی این اثر

44 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
رضوی
مشهد
3924 بی‌کاتب قرن 9 نسخ 140 شناسنامه ←
2
سپهسالار
تهران
6742 بی‌کاتب قرن 9 نسخ 146 شناسنامه ←
3
وزیری
یزد
343 بی‌کاتب قرن 10 نسخ 258 شناسنامه ←
4
رضوی
مشهد
12813 بی‌کاتب قرن 10 نسخ 281 شناسنامه ←
5
مدرسه معمارباشی
تهران
100/2 بی‌کاتب قرن 10 نسخ - شناسنامه ←
6
مرکز احیاء
قم
2474 یوسف رستوی قرن 10 نستعلیق 80 شناسنامه ←
7
مسجد اعظم
قم
3750 بی‌کاتب با تاریخ 943ق نسخ 225 شناسنامه ←
8
سپهسالار
تهران
3225 عمر بن بهاء الدین بشیطی شافعی 1011ق نسخ 243 شناسنامه ←
9
نمازی
خوی
10 درویش عبدالنبی مولوی (امام جماعت تکیه علی پشابن علوان در شهر حلب) 1043ق، برای شیخ ابراهیم پسر شیخ صلاح الدین ثلث 190 شناسنامه ←
10
سپهسالار
تهران
3227 بی‌کاتب 1092ق نسخ 220 شناسنامه ←
11
سپهسالار
تهران
3226 بی‌کاتب 1099ق شکسته نستعلیق 284 شناسنامه ←
12
سپهسالار
تهران
6996 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 223 شناسنامه ←
13
وزیری
یزد
2652 اسحاق بن نوروز شولستانی 24 جمادی الثانی 1100ق نسخ 359 شناسنامه ←
14
الهیات
تهران
231 بی‌کاتب قرن 12 نسخ 143 شناسنامه ←
15
وزیری
یزد
55 بی‌کاتب اواخر قرن 12 نسخ 184 شناسنامه ←
16
مدرسه آیة الله خوئی
مشهد
385 بی‌کاتب 1103ق - - شناسنامه ←
17
ملی
تهران
2772 شیخ خلیفه بن یوسف نجفی 1109ق نسخ 195 شناسنامه ←
18
ملی
تهران
3612 بی‌کاتب 1123ق نسخ 236 شناسنامه ←
19
ملی
تهران
20020 بی‌کاتب 1132ق - - شناسنامه ←
20
مسجد اعظم
قم
2546 محمد امین احمد بن علی بن عبدالحسین حارثی منصوری جزایری صفر 1183ق نستعلیق، نسخ 328 شناسنامه ←
21
وزیری
یزد
2166 مسیح بن ابو الهادی 1193ق نسخ 216 شناسنامه ←
22
وزیری
یزد
1953 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 93 شناسنامه ←
23
رضوی
مشهد
7270 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 238 شناسنامه ←
24
مجلس
تهران
16386 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 500 شناسنامه ←
25
مجلس
تهران
502 کر بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، شکسته، نسخ 274 شناسنامه ←
26
سریزدی
یزد
68 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 183 شناسنامه ←
27
مرکز احیاء
قم
957 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 456 شناسنامه ←
28
علامه طباطبائی
شیراز
746 علی میرزا فتح آبادی فرزند علی جان آخر ربیع الاول 1222ق نسخ 145 شناسنامه ←
29
معصومیه
قم
134 محمد زکی بن محمد رضی موسوی شوشتری مسکن و جزائری اصل شعبان 1233ق نستعلیق 121 شناسنامه ←
30
الهیات
مشهد
312 سید حسن بن سید محمد 11 شوال 1252ق، برای ملاحسن بن حاج محمد ابراهیم یزدی نسخ 348 شناسنامه ←