التبيان في شرح الديوان

● التبيان في شرح الديوان = شرح دیوان متنبی / ادبیات / عربی at-tibyān fī š.-id d. = š.-e d.-e mutannabī عکبری، عبدالله بن حسین، 538-616 قمری ‘okbarī, ‘abd-ol-lāh ebn-e hoseyn (1144-1220) وابسته به: دیوان المتنبی؛ متنبی، احمد بن حسین (303-354ق) شارح می‌گوید که من دیوان را نزد امام ابوالحرم مکی بن ریان ماکسینی در موصل به سال 599 و نزد شیخ ابومحمد عبدالمنعم بن صباح تیمی نحوی خواندم و دیدم که گروهی بر آن شرح نوشته‌اند و هیچیک از آنها را کامل ندیدم، پس من این شرح را از روی شرح‌های ابن جنی و ابوالعلاء معری و خطیب تبریزی و ابوالحسن علی بن احمد واحدی و ابوعلی ابن فورجه و ابوالفضل عروضی و ابوبکر خوارزمی و ابومحمد الحسن بن وکیع تنیسی اقلیلی و دیگران ساخته‌ام. روش وی در این شرح چنان است که یک شعر را می‌آورد و زیر عنوان‌های «المعنی» و «الغریب» آن را گزارش می‌دهد. این شرح در دو جلد است. چلبی در کشف الظنون شماره بیت‌های دیوان متنبی را چنین برشمرد: شامیات (2352)، سیفیات (1540)، کافوریات (528)، فاتکیات (357)، شیرازیات (396)، همه آنها (5173 بیت). مسافرت‌های متنبی در شعر وی تأثیر کرد و واژه‌های غیرعربی داخل آنها کرد و از این روی نیازمند گزارش گردید و شرح‌های بسیار بر آن نگاشته شد. ابن خلکان می‌گوید از برخی استادان شنیدم که دیوان متنبی چهل بار شرح شد. صاحب «الصبح المنبیء» آن را چهل و دو شرح دانسته است. (علینقی منزوی) آغاز: الحمدلله العظیم الجزیل احسانه الواضح برهانه ... اما بعد فانی لما اتقنت الديوان الذی انتشر ذکره فی سایر البلدان انجام: و قد صرح فی جمیع ذلک بما کان اخفاه فی مدحه من قوله فی غیر هذه و ما طربی لما رأیتک بدعة ×× لقد كنت ارجو ان اراک فاطرب چاپ: کلکته، 1261ق؛ بولاق، جزء2، 1287ق؛ بمبئی، سنگی، 1302ق.، وزیری، 270ص (در هامش) با عنوان خلاصة التبیان فی شرح دیوان ابوالطیب المتنبی [دنا 2/ 780]