شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
بدیع القرآن
badī‘-ul qur‘ān
1
نسخه ثبت‌شده
قرن 8 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/9872
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #9872
پدیدآور / مؤلف:
ابن ابی الاصبع، عبدالعظیم بن عبدالواحد
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 5، ص 880
تا 881
زبان و قالب:
عربی
رده‌های موضوعی:
علوم قرآن
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
مؤلف، که خود در فنون ادب، دانشمندی بارع بوده، در بلاغت، و نقد، و انواع بدیع تحقیقات بسیار نموده، و همچنانکه خود در مقدمه، می‌گوید: ثمره، و حاصل ملاقات و مصاحبت باعقلاء، و اذکیاء، و نبلاء البلغاء در علم بیان، و آنچه که از مطالعه بیش از هفتاد کتاب، در این رابطه، اندوخته، همه را در کتابی به نام «تحریر التحبیر» مشتمل بر یکصد و بیست و شش باب، جمع نموده است. سپس ابوابی که متضمن بدیع در قرآن کریم بوده و عدد آن طبق بعضی از نسخ خطی کتاب 93 و طبق بعضی دیگر 99 باب بوده، استخراج نموده و «بدیع القرآن» نامیده است. حاجی خلیفه و کحاله، نام کتاب را «بدائع القرآن» ثبت نموده‌اند. فهرست‌نگار کتابخانه چستربیتی، بر اساس آنچه روی صفحه عنوان نوشته شده، نام کتاب را «البرهان فی اعجاز القرآن» ثبت کرده است. در حالیکه از مقدمه این نسخه، چنین چیزی استفاده نمی‌شود، بلکه در پایان نسخه، عبارت «تم کتاب بدیع القرآن» آمده و این نسخه، به جز اختلاف غیرمضری که در مقدمه دارد، با «بدیع القرآن» مطبوع در 1377ق در قاهره، مطابقت دارد. احتمالاً منشأ اشتباه این بوده، که در مقدمه و پایان بعض از نسخ خطی این کتاب، مانند نسخه‌ای از استانبول، که مصوره آن تحت شماره 1221 در «معهد مخطوطات جامعة الدول العربیه» در قاهره نگهداری می‌شود چنین آمده، در مقدمه: «و لما فتح علی بعمل الکتاب الذی و سمته ببیان البرهان فی اعجاز القرآن، و علمت انه لابد له من تتمة تتضمن ما فی الکتاب العزیز من أبواب البدیع، فافردت ما یختص بالقرآن ...» و در خاتمه همان نسخه: «تم کتاب بدیع القرآن المجید ... و تم بتمامه کتاب البرهان فی أعجاز القرآن» که این هر دو در نسخه حاضر، و بسیاری از مخطوطه های دیگر، دیده نمی‌شود. بهر حال، حل مطلب این است که: مؤلف، کتابی نیز به نام «بیان البرهان فی أعجاز القرآن» تألیف نموده، و کتاب «بدیع القرآن» را به عنوان تتمه‌ای برای مباحث آن کتاب، که صرفاً متضمن فنون بدیع در قرآن مجید باشد جداگانه تألیف نموده است. عمر فروخ، کتاب «بیان البرهان فی إعجاز القرآن» را در عداد تألیفات ابن أبی الاصبع، ذکر نموده است (تاریخ الادب العربی 575/3). (محمد علی حائری)
سوابق و چاپ‌های اثر
قاهره، 1957، مکتبة نهضة مصر، 114 ص مقدمه، 353ص، 49ص فهارس، تحقیق حفنی شرف
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
کشف الظنون 230/1
معجم المؤلفین 265/5
بروکلمان، ذیل 539/1
متن فنخا
● بدیع القرآن / علوم قرآن / عربی
badī‘-ul qur‘ān
ابن ابی الاصبع، عبدالعظیم بن عبدالواحد، 589-654 قمری
ebn-e abe-l-asba‘, ‘abd-ol-‘azīm ebn-e ‘abd-ol-vāhed (1194-1257)
مؤلف، که خود در فنون ادب، دانشمندی بارع بوده، در بلاغت، و نقد، و انواع بدیع تحقیقات بسیار نموده، و همچنانکه خود در مقدمه، می‌گوید: ثمره، و حاصل ملاقات و مصاحبت باعقلاء، و اذکیاء، و نبلاء البلغاء در علم بیان، و آنچه که از مطالعه بیش از هفتاد کتاب، در این رابطه، اندوخته، همه را در کتابی به نام «تحریر التحبیر» مشتمل بر یکصد و بیست و شش باب، جمع نموده است. سپس ابوابی که متضمن بدیع در قرآن کریم بوده و عدد آن طبق بعضی از نسخ خطی کتاب 93 و طبق بعضی دیگر 99 باب بوده، استخراج نموده و «بدیع القرآن» نامیده است. حاجی خلیفه و کحاله، نام کتاب را «بدائع القرآن» ثبت نموده‌اند. فهرست‌نگار کتابخانه چستربیتی، بر اساس آنچه روی صفحه عنوان نوشته شده، نام کتاب را «البرهان فی اعجاز القرآن» ثبت کرده است. در حالیکه از مقدمه این نسخه، چنین چیزی استفاده نمی‌شود، بلکه در پایان نسخه، عبارت «تم کتاب بدیع القرآن» آمده و این نسخه، به جز اختلاف غیرمضری که در مقدمه دارد، با «بدیع القرآن» مطبوع در 1377ق در قاهره، مطابقت دارد. احتمالاً منشأ اشتباه این بوده، که در مقدمه و پایان بعض از نسخ خطی این کتاب، مانند نسخه‌ای از استانبول، که مصوره آن تحت شماره 1221 در «معهد مخطوطات جامعة الدول العربیه» در قاهره نگهداری می‌شود چنین آمده، در مقدمه: «و لما فتح علی بعمل الکتاب الذی و سمته ببیان البرهان فی اعجاز القرآن، و علمت انه لابد له من تتمة تتضمن ما فی الکتاب العزیز من أبواب البدیع، فافردت ما یختص بالقرآن ...» و در خاتمه همان نسخه: «تم کتاب بدیع القرآن المجید ... و تم بتمامه کتاب البرهان فی أعجاز القرآن» که این هر دو در نسخه حاضر، و بسیاری از مخطوطه های دیگر، دیده نمی‌شود. بهر حال، حل مطلب این است که: مؤلف، کتابی نیز به نام «بیان البرهان فی أعجاز القرآن» تألیف نموده، و کتاب «بدیع القرآن» را به عنوان تتمه‌ای برای مباحث آن کتاب، که صرفاً متضمن فنون بدیع در قرآن مجید باشد جداگانه تألیف نموده است. عمر فروخ، کتاب «بیان البرهان فی إعجاز القرآن» را در عداد تألیفات ابن أبی الاصبع، ذکر نموده است (تاریخ الادب العربی 575/3). (محمد علی حائری)
چاپ: قاهره، 1957، مکتبة نهضة مصر، 114 ص مقدمه، 353ص، 49ص فهارس، تحقیق حفنی شرف
[کشف الظنون 230/1؛ معجم المؤلفین 265/5؛ بروکلمان، ذیل 539/1]
نسخه‌های خطی این اثر
1 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مرعشی
قم
|
723عکسی | احمد بن سلامه حنفی | دوشنبه 24 صفر 727ق | نسخ | 175 | شناسنامه ← |