بحر المعارف

● بحر المعارف / شعر / فارسی bahr-ol ma‘āref دانیالی، علی بن علا، ق 10 قمری dānyālī, ‘alī ebn-e ‘alā (- 16c) اهداء به: سلطان بهادر خان حاکم گجرات منظومه‌ای است در عرفان و اخلاق، شاعر در شعرش به «شهاب» تخلص می‌کند: حکم جانان دان همه عین صواب ×× وقت محنت صبر پرور چون شهاب / عرق بحر رحمتش باشد سحاب ×× تشنه دریای عرفانش شهاب / از خودی برخواست ظلمات حجاب ×× ترک خود کن رو بدرگاه ای شهاب / شرح دل مخفیست از چشم شهاب ×× روشنست بر عارفان چون آفتاب. مؤلف این منظومه را در عصر شاه طهماسب فرزند شاه اسماعیل صفوی سروده است می‌گوید: در زمان حضرت شاه جهان ×× شاه طهماسب ابن اسمعیل خان / سر بسر این نظم صاف مستطاب ×× گفته‌ام والله اعلم بالصوب. مؤلف در آغاز اشعاری دارد در مدح حضرت پیامبر (ص) و مدح ائمه اهل بیت (ع) و پس از آن حکم و مواعظ را از احادیث اهل بیت (ع) به نظم کشیده است. اشعار آن از جهت ادبی متوسط است و نظم و ترتیب خاصی ندارد فهرست مطالب آن چنین است: در مناقب ائمه (ع)، در فواید تحصیل علوم شرعیه و بعضی از معانی مفیده، در فواید قرائت قرآن و بعضی از معانی مفیده، در فواید تقوی و بعضی از معانی مفیده، در فواید توکل و بعضی از معانی مفیده، در فواید ریاضیات و مجاهدات و بعضی معانی مفیده، در فواید ذکر و فکر و بعضی از معانی و نصایح مفیده ، در فواید وعظ و نتایج عزلت از خلق و بعضی معانی، در فواید محبت محبوب حقیقی و بعضی از معانی، در فواید صبر و شکر و بعضی از معانی، در فواید توبه و طاعات و بعضی معانی مفیده، در فواید دنیا و ترک آن و بعضی از نصایح، در فواید مقرون گردانیدن نیت معانی نیکو با طاعات، در فواید صدق ورزی و محبت و بعضی معانی مفیده، در فواید صحبت عارفان و مضرت صحبت جاهلان، در فواید جود و سخا و نصایح سدیده، در فواید اعراض از جاهلان و صحبت عرافان، در فواید تصفیه قلب و تخلیه روح، در فواید قناعت و صحبت بافقرا، در فواید دوستی حق و هل حق، در فواید اعانت و امداد مسلمانان، در فواید پرورش تخم ارادت وحاصل آن، در فواید حیاو شرم و نگاه، در فواید جود و کرم و خدمت مهمان، در فواید سفر و مذمت حضر، در فواید عدل و احسان، در ختم کتاب به اسم سلطان ... سلطان بهادر خان. مؤلف در پایان کتاب که آن‌را به نام سلطان بهادر خان حاکم گجرات نوشته گوید: ایها السلطان اقبل بالشهاب ×× فاعض فی برح الکتاب المستطاب / اسم آن بحر المعارف شد از آن ×× که بسی درها بود مکنون د رآن / ملک گجراتست منزل گاه او ×× مسکن اشراف شد درگاه او / از غیاث الدین علی غافل مشو ×× چون درونش صافیست زو دل مشو. هم چنین مؤلف در خاتمه اشعاری دارد در مدح امرا و وزرا و صدور و علمایی که ملازم بارگاه سلطان بهادرهستند. در فهرست دانشگاه شماره 3528 (2547/12) که مجموعه اشعاری است، بحر طویلی ا زدانیال دولتخانی معرفی شده که گویا همین مؤلف است. اثر دیگری از همین مؤلف با عنوان «جواهر الادراج و زواهر الابراج» در فهرست مرعشی و دانشکده الهیات مشهد معرفی شده است؛ همچنین رساله فقریه و نصایح از همین مؤلف معرفی شده است. آغاز: آمد سحری بگوشم از غیب ندا ×× بشری لک بالنعیم عیشا رغدا