بحر الانساب

● بحر الانساب = کنز الانساب = بحر النصاب و المصاب / انساب / فارسی baḥr-ol ansāb = kanz-ol ansāb = baḥr-on nesāb va-l moṣāb کتابی ساختگی با گزاف گویی‌های فراوان در انساب امامزادگان است که تألیف آن به ابومخنف و ترجمه فارسی‌اش به علم الهدی نسبت داده شده است. مقدمه و بخشی از مطالب هر نسخه با نسخه‌های دیگر متفاوت است و به مرور زمان بدان افزوده‌اند. در سرگذشت کتاب در آغاز (برخی نسخه‌های) آن چنین آمده است: «بدان که کاتب این کتاب و مخاطب این خطاب حضرت امام ناطق امام جعفر صادق علیه الصلوة علیه السلام بود که به دست جناب خود نوشته بعضی از خط مبارک حضرت امام حسن العسکری (ع) به دست شریف و به مدت مدید روزگار مسجد الاقصی به ولایت عجم آورد. پنجاه سال بماند و او درگذشت و حضرت سید ابوطاهر در شهر سبزوار به جوار حق در پیوست و این کتاب به لفظ عربی بود، به زبان فارسی درآوردند تا نام امام و امام زاده و سید و سیدزاده‌ها و اسم شیعیان و یک جهتان و یک رنگان آل محمد در روی زمین مخفی نماند». در چگونگی انتساب کتاب به این فرد تا کنون تحقیقی صورت نگرفته است. دکتر منوچهر ستوده را مقاله‌ای است در راهنمای کتاب با عنوان «بحر الانساب» که نشانگر رواج آن در خطه شمال و احتمالا جعل آن در همان نقطه، شاید پس از عصر صفوی است. آغاز: بسمله. الحمد لله خالق البرايا و الشکر لواهب العطایا ... نقل است از ابو مخنف ابن لوط ابن یحیی خزاعی ... که این کتابی است موسوم به «بحر الانساب» بنام امامان وامام زادگان از ذکور و اناث واین کتاب از حضرت امام جعفر صادق بدست مبارک خود نوشته و بعضی بخط امام حسن عسگری (ع) بود و مدتی مدید در مسجد اقصی ماند در آن وقت از هجرت رسول ششصد و پنجاه و سه گذشته بود که حضرت سید ابوطاهر ابن جعفر ابن عمران ابن موسی بن امام محمد تقی (ع) از مسجد اقصی بولایت عجم این کتاب را آورده‌اند تا مدت وقتی گذشت حضرت سید طاهر در شهر سبزوار برحمت حق پیوست و این کتاب لفظ عربی بود حضرت سید مرتضی علم الهدی فارسی کرد ... ای برادر این کتابی است در باب آنچه گروه خارجیان درحق فرزندان رسول ص چه ستمها کرده‌اند ... انجام: چون بکوه پایه رسیدند وطن ساختند و ذریات ایشان بسیار شد بالقاب مسیح و السلام و الاکرام چاپ: تهران، 1297؛ 1280 چاپ سنگی؛ تهران، کتابفروشی اسلامیه، چاپ سربی، همین چاپ به دلیل ساختگی بودن توسط آیت الله بروجردی «ممنوع البیع والشری» اعلام شد [نسخه‌های منزوی 4417/6؛ مشار فارسی 689/1؛ الذریعة: ج 3 ص 164؛ فهرستواره کتابهای فارسی 2028/3-2029]