ایضاح منهاج محجة العلاج

● ایضاح منهاج محجة العلاج / طب / عربی īḍāḥ-u minhāj-i maḥajjat-il ‘alāj سجزی، طاهر بن ابراهیم، ق5 قمری sanjarī, tāher ebn-e ebrāhīm (- 11c) به درخواست: قاضی ابوالفضل مخلد بن محمد حمویه رساله مختصری است در بیان طرق معالجه امراض و کیفیت استعمال مطبوخات و معجونات و آشامیدنی‌ها و قرص‌ها و لعوقات و سفوفات و ضمادها و نطولات و ادهان و مرهم‌ها و شیاف‌ها و سعوطات و بوئیدنی‌ها و غذاها و معرفت درجات ادویه. سجزی آن را به درخواست قاضی ابوالفضل مخلد بن محمد حمویه نوشته است: «کنت اشرح لبعض من اعلمه شیئاً من الطب مسائل فی کیفیة العلاج ... فسالنی القاضی ابوالفضل ... استنباط شیء يسهل مستصعبه و يفتح مستغلقه فجمعت هذه المقاله و شرحت ... و سمیتها ايضاح محجة العلاج فجزی الله القاضی علی ماحث عليه و اثابنی علی ما توليت من هذا الاستخراج خیرا». در برخی از مآخذ نام این کتاب «ایضاح منهاج محجة الفلاح» و در برخی دیگر «الایضاح فی الطب» است. فصول آن عبارت است از: 1. معرفة طرق المعالجه؛ 2. كيفية استعمال المطبوخات؛ 3. الحبوب المستعمله فى الامراض؛ 4. الا‌یارجات المستعمله فی الامراض؛ 5. الجوارشات المستعمله فی الامراض؛ 6. المعجونات؛ 7. المربیات؛ 8. الاشربه؛ 9. الاقراص؛ 10. اللعوقات؛ 11. السفوفات؛ 12. الاضمده و الاطلیه؛ 13. الکمادات؛ 14. النطولات؛ 15. الغراغر؛ 16. السنونات؛ 17. الندورات؛ 18. الادهان؛ 19. المراهم؛ 20. الشیافات؛ 21. الحق؛ 22. الاکمال و الشیافات العین؛ 23. السعوطات و الشمومات؛ 24. المزورات؛ 25. الطعوم تسعه؛ 26. الاشیاء المتناوله. آغاز: بسمله حمدله هذه قوانین و نکت لا یستغنی عنها من اراد علاج المرضی و مسالک و طرق الابدان يسلکها من قصده انجام: ان يهتدى الى ارشد الطرق فيما هذا سبيله و الله الموفق و الهادی. [دنا 346/2؛ بروکلمان ذیل 888/1؛ مجله معهد المخطوطات العربيه 303/5؛ معجم المؤلفين 32/4]