الآثار المتخيلة فی الجو من البخار

● الآثار المتخيلة فی الجو من البخار = قوس و قزح / طبیعیات / عربی al-ātār-ul mutaxayyila fī-l jaww min-al buxār = quws wa qazaḥ ابن خمار، حسن بن سوار، 381 - 489 ق ebn-e xammār, hasan e-bn-e savār(930-1095) در این گفتار از هاله و قوس و قزح و قضبان و شموس و مانند اینها کاوش نموده و روشن کرده که از بخار دخانی نیستند بلکه از بخار آبی و خیال بصری صرف هستند چنانکه ارسطو و سقولاوس و اولومقووروس یاد کرده‌اند. گرچه اسکندر آنها را امری موجود پنداشت. می‌گوید نام هاله در یونانی و سریانی از گرد گرفته شده است (السوس به یونانی و حوعرسه بحسها به سریانی). از ثاوفرسطس نیز یاد می‌کند. در پایان کتاب نوید می‌دهد که در فصل دوم نص سخن ارسطو را از سریانی به عربی ترجمه کرده بیاورد ولی چنین کاری را نکرد. خزرجی از وی «مقالة فی الآثار المخیلة فی الجو الحادثة عن البخار المائی و هی الهالة و القوس و الضباب على طریق المسألة و الجواب» یاد می‌کند ولی این رساله به روش پرسش و پاسخ نیست. (دانش پژوه) آغاز: مقالة لابی الخیر حسن بن سوار فی الآثار المتخيلة فی الجو من البخار المائی. و هی الهالة و القوس و الشموس و القضبان. الفصل الاول قال الحسن بن سوار لماكانت جميع الامور التي لها علل مبادی انما یعرف حساوعلی ما یجب بعد العلم بمبادیها و عللها و كانت الهالة و قوس قزح و الآثار التي يظهر من الجو كالقضبان و الشموس. انجام: نقلا يتوخى به تأدية المعنى و حفظه بعون الله تعالى وحسن توفیقه و مشیته ... فهذا مبلغ مانقوله فی هذا الفضل من هذا الفصل من هذه المقالة و نحن نورد بعد ذلك فی الفصل الثانی منها نص كلام ارسطاطاليس بعد ان ننقل من اللغة السريانية الى اللغة العربية نقلا يتوخى به تادية المعنى و حفظه بعون الله و حسن توفیقه و مشيته. و الحمدلله رب العالمین و صلوته على سيدنا محمد و آله الطيبين الطاهرين. تم. چاپ: تصحیح دکتر غلامرضا جمشیدی نژاد اول، میراث بهارستان، دفتر اول (1388ش)، اول، ص 657 - 694 [سزگین 384/7؛ الفهرست ابن ندیم (چاپ مصر): 470]