اوائل المقالات فی المذاهب المختارات

● اوائل المقالات فی المذاهب المختارات / کلام و اعتقادات / عربی awā'il-ul maqālāt fī-l maḏāhib-il muxtārāt مفید، محمد بن محمد، 336-413 قمری mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948-1023) این کتاب در بیان مباحث کلامی و فلسفی و معتقدات امامیه در اصول دین (مبدأ، معاد، عصمت، نبوت) و فرق میان شیعه و معتزله، شیعه و امامیه و مباحث فلسفی جواهر و اعراض و اجسام و اجتهاد و ... است. مطالب در عنوان: «القول فی ...» آمده است. مرحوم استاد سید عبدالعزیز طباطبائی در معرفی این کتاب آورده است: «ذکر فیه عقائد الشیعه و مختصاتها فی الآراء و المعتقدات و ذكر في كل منها من وافقهم فيه من سائر الفرق، فبداء ببيان معنى الشيعه، و الفرق بين الشيعه و المعتزلة، ثم الفرق بين الاماميه و غيرهم من الشيعه، ثم ذكر ما اتفقت عليه من الاماميه من القول بالامامه على خلاف المعتزله، و وصف عقائد الشيعة، و سرد مختاراته فى مجال العقيدة الاسلامية استنادا لما جاءت به الآثار عن أئمه الهدى من العترة الطاهرة ...». سپس به مقایسه بین اوائل المقالات و دیگر کتاب شیخ مفید موسوم به «الاعلام فیما اتفقت علیه الامامیة من فروع الأحکام» پرداخته و چنین اظهار نموده است: «وقد ظهر أن الكتابين من نمط واحد، يحتويان على مختصات الشيعة، أحدهما فى آرائهم الكلامية و مقالاتهم فى الأصول الاعتقادية، و ثانيهما فی انفرادتهم فی الفقه و الشريعة، و أحدهما مكمل للآخر، و يشتركان فى أنهما كتبا للسيد الشريف». در نسخه‌های خطی اوائل المقالات معمولاً دو زیادت از شریف رضی و سید مرتضی ملحق شده است. در زیادت شریف رضی که از افادات شیخ مفید فراهم آورده چهار مطلب تحقیق شده: 1. القول فی العصمة ما هی؛ 2. القول فی أن النبی (ص) بعد أن خصه الله بالنبوة كان كاملا يحسن الكتابة؛ 3. القول فی احساس الحواس؛ 4. القول فی الاجتهاد و القياس. عنوان زیادت سید مرتضی چنین است: «فصل في حكايات الشيخ المفيد». در برخی از نسخه‌های چاپی این زیادات همراه با «الفصول المختارة» به چاپ رسیده است. استاد عبدالعزیز طباطبایی درباره ملحقات اوائل المقالات، در «الشيخ المفيد و عطاؤه الفكرى الخالد» (ص 93-96) بحث کرده است، همچنین استاد سید محمد رضا حسینی جلالی نیز در تراثنا (عدد 16) مقاله‌ای در این باره دارند. (حافظیان) آغاز: بسمله احد الله على نعمته و اعتصم به من خلافه ... اما بعد اطال الله بقاء سيدنا الشريف النقيب. انى مثبت فى هذا الكتاب ما آثر اثباته من فرق ما بين-الشیعه و المعتزله و فصل ما بين العدليه و بين الشيعه و من ذهب الى العدل من المعتزله. انجام: القول فی ابلیس ... و هو مذهب الاماميه كلها و كثير من المعتزله و اصحاب الحديث. تم كتاب اوائل المقالات و الحمد لله رب العالمين. چاپ: قم، کنگره هزاره شیخ مفید، 1413ق [دنا 293/2 (17 نسخه)؛ الذریعه 472/2 و 20391؛ الشيخ المفيد و عطاؤه الفكرى الخالد 63-67؛ معجم التراث الکلامی 539-540 و 3/ 141-142؛ مشار عربی، 103]