انیس الأحباء

● انیس الأحباء / تراجم / فارسی anīs-ul aḥibbā’ لکهنوی، موهن لعل انیس، قرن 12ق lakhanvī, mowhan la‘l anīs تاریخ تألیف: 1196ق یا 1203ق شرح حال و نمونه اشعار پنجاه تن از شعرای فارسی سرای هند در قرن دوازدهم هجری، از شاعری که «انیس» تخلص می‌کرده که از اهالی لکنهو بوده، بنا بر شرحی که خود وی در مقدمه این کتاب نوشته، بر حسب خواست رای ستیلاس تذکره‌ای در شرح حال و آثار شعرای معاصر نظیر تذکره حزین بایستی نگارش دهد و خود وی پیش از این بدین خیال بوده و برای اطاعت و فرمانبرداری از امیر نامبرده این تذکره را که آن را «انیس الاحبا» نامیده در شرح حال و آثار محمد فاخر مکین تخلص و شاگردان وی نوشته است. در کتب سیر و تذکره‌ها به‌نام و شرح حالی از این انیس دیده نمی‌شود، از دیباچه این تذکره برمی‌آید که پیش از این تألیف، انیس دیوان خود را مرتب نموده و از اینکه نام خود را در آخر شاگردان هندوی مکین ذکر نموده معلوم می‌شود که مسلمان نبوده ولی دیباچه این تذکره را به روش مسلمانان به مدح حضرت خیر البشر موشح نموده و این رویه را سایر ادباء هند و نیز معمول داشته‌اند و بیش از پنجاه سال از عمر او گذشته به تألیف این تذکره پرداخته و از تاریخ نسخه کتابخانه مجلس و مندرجات تذکره به دست آمد که به سال 1203 تألیف گردیده است. شاعر نسبت به مکین که جوانی دانشمند و شاعری سخن‌سنج بوده و در سیر و سلوک قدم میزده ارادت می‌ورزیده و اشعاری که از خود درین تذکره گذارده غزلیاتی چند و رباعیاتی است که در اوصاف سر تا پای محبوب انشا نموده است. این تذکره را بدین گونه تألیف کرده است: 1. افتتاح در شرح حال و اشعاری از میرزا عظیما اصفهانی اکسیر تخلص که استاد مکین بوده؛ 2. فتح الباب در بیان حالات و کلمات و اشعار مکین؛ 3. فصل در بیان احوال و افکار مستفیدان از آن‌جناب (31 نفر) مسلمان بوده‌اند؛ 4. فاصله در ذکر احوال و اشعار شاگردانی که از فرقه هنود (6 نفرند) بوده‌اند؛ 5. اختتام شامل احوال و اشعار شاگردان مسلمان (5 نفر) شاگردان مکین؛ 6. حسن خاتمه در بیان حالات و آثار شاگردان هندوی (6 نفرند) شاگردان مکین. این تذکره در حدود 2800 بیت می‌باشد و چنانکه گفته شد شامل شرح حال و آثار پنجاه نفر از معاصرین شعرای هندی در آخر قرن دوازدهم هجری است. (ابن یوسف شیرازی) آغاز: بسمله ستایش بیحد و نیایش لاتعد سخن آفرینی را که بنغمه کاف و نون چندین زمزمه گوناگون بر آورده. [دنا 273/2]