الابانة عن وحدانية الله و تناهى جرم العالم

● الابانة عن وحدانية الله و تناهى جرم العالم = رسالة الكندى الى محمد بن جهم = وحدانية الله و تناهى جرم العالم / فلسفه / عربی al-ibāna ‘an waḥdānīyyat-il lāh wa tanāhī jirm-il ālam کندی، یعقوب بن اسحاق، 185؟ - 252 ؟ قمری kendī, ya‘qūb ebn-e eshāq (802 - 867) اهدا به: برای محمد بن جهم این رساله در حقیقت از شش عنصر تشکیل شده: 1. دیباچه آشنایی، شامل گزارش موضوع و دعای خیر او در حق مخاطب رساله؛ 2. مقدمات بدیهی و معقول بی‌واسطه که بیشتر آنها را از مبانی ریاضیات گرفته و شامل شش مقدمه اند و در پی آن بی‌درنگ به استنتاج از آنها می‌پردازد؛ 3. اثبات این که محال است وجود جسم بالفعل بی‌نهایت باشد که شکل پیچیده همان «دلیل تطبیق» است که میان فیلسوفان و متکلمان مشهور است؛ 4. تناهی زمان را با ضرورت تناهی حرکت مرتبط می‌شمارد و با اثبات همین ارتباط و با تکیه بر اصل اساسی و مقدمه اولیه خود (محال بودن وجود بالفعل بی‌نهایت) به اثبات تناهی زمان می‌پردازد؛ 5. در این که همه اینها (جرم، حرکت و زمان) از «لیس = نیستی» پدید می‌آیند و به پدیدآورنده محتاج اند و چنین عملی «ابداع» است و این همان تعریفی است که کندی در تعریف ششم رساله خود «فی حدود الاشیاء و رسومها» از ابداع ارائه می‌کند؛ 6- به یکتایی پدیدآورنده پرداخته بر این مبنا که چندتایی پدیدآورندگان، به ترکیب ذاتی‌شان می‌انجامد. این رساله گواهی است بر این که کندی نه جهان را قدیم می‌داند و نه حرکت و زمان را. با این که هر کدام از اینها بالقوه و الامکان می‌توانند نامتناهی باشند ولی بالفعل این گونه نیستند. آغاز کتاب: رساله يعقوب بن اسحق الكندى الى محمد بن الجهم فى الابانة عن وحدانية الله جل ثناؤه و عن تناهى جرم الكل و انه لايمكن ان يكون شئ بفعل لانهاية له ... فهمت ماسئلت من وضع ما كنت سمعتنى اوضحه بالقول من وحدانية الله ... انجام کتاب: و اقتنها لحيوة نفسك الزكية و اصبر نفسك على اقتفاء آثارها الخفية نقض بك الى كنه اقطار المعرفة و لين مرتفق الراحة و ظل رحمة مبدع الرحمة و اياه أسأل ان ينير فهمك و يوسع علمك و يسعد بذلك عواقبك. تمت الرسالة بعون الله و حسن توفيقه و الحمد لله رب العالمين و الصلاة على رسوله محمد و آله اجمعين. چاپ: به کوشش دکتر غلامرضا جمشید نژاد، در گنجینه بهارستان، بخش حکمت، تابستان 1379ش؛ نیز به تصحیح محمد عبدالهادی ابوریده، در رسائل الكندى الفلسفية، جلد اول (قاهره، دارالفكر العربی؛ 1369ق)