اقوم المسالک فی معرفة احوال الممالک (ترجمه)

● اقوم المسالک فی معرفة احوال الممالک (ترجمه) / جغرافیا / فارسی aqwam-ul masālik fī ma‘rifat-i aḥwāl-il mamālik (t.) فخرالادباء اصفهانی، حیدر علی بن محمد مهدی، ق14 قمری faxr-ol-odabā’ esfahānī, heydar ‘alī ebn-e mohammad mahdī (-20c) وابسته به: اقوم المسالک فی معرفة احوال الممالک؛ تونسی، خیرالدین پاشا (-1307ق) تاریخ تألیف: 8 ذیحجه 1312ق «اقوم المسالک فی معرفة احوال الممالک» تألیف خیرالدین پاشای تونسی، به عربی درباره کشورهای اروپا و رسوم کهن و اوضاع سیاسی اروپاییان، که خود مؤلف در سفرهای متعدد دیده یا از دیگران دریافت کرده، در این کتاب گزارش داده است تا شرقیان (امت اسلام) از تواریخ آنان اطلاع پیدا کنند و از خواب غفلت بیدار شوند و در خودسازی کوشش کنند. فخرالادباء، این کتاب را به‌دستور حسین قلی خان مخبر الملک امیر تومان فرزند مخبرالدوله وزیر علوم، در یک مقدمه و دو کتاب و هر کتاب دارای چند باب، ترجمه تحت اللفظی کرده است. آغاز: اقل بندگان میرزا حیدر علی اصفهانی که از خانزادان ... ظل السلطان ... بزرگ است خدائی که قرار داده است از نتایج عدل معموریت را و مزیت داده است نوع انسان را ... اما بعد می‌گوید جمع کننده ابن اوراق بعد از آنکه تأمل کردم در اسباب تقدم و تأخرامم ... اقوم المسالک در معرفت احوال ممالک و مرتب نمودم بر یک مقدمه و دو کتاب وهر یک از دو کتاب مشتمل است بر ابوابی انجام: در مقام هر یک بیان شده الا مملکت بلجیک که در مقام خود بیان شد دیگر اینجا حاجت به بیان نیست وصلی الله علی خیر خلقه محمد و آله [دنا 90/2 (5 نسخه) فهرستواره منزوی 171/1 و 172]