آیینه حکمت

● آیینه حکمت / فلسفه / فارسی āyīne-ye hekmat لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق، 1045 - 1121 ق lāhījī, hasan ebn-e ‘abd-or-razzāq (1635-1709) تاریخ تألیف: پنج‌شنبه 17 رجب 1088؛ محل تألیف: اصفهان مؤلف می‌گوید چون به کار اهل دین و اهل حکمت نگریستم، دستگیرم شد که بی‌جهت یکی بر دیگری به نزاع برخاسته و دیگری بهر او از پای ننشسته و در مبارزه کوشیده است در حالی که بین آن دو یعنی دین و حکمت اختلافی نیست و اگر با دیده واقع بین توجه شود ملاحظه می‌شود که همواره دین مؤید مسائل فلسفی و قضایای عقلی است و نیز بجای خود مؤید مطالب دینی است. لذا برای توضیح مطلب فوق این رساله را پس از استخاره نوشتم تا مورد کما هو حقه روشن شود. رساله در دیباچه چنین توصیف شده: «و چون باعث بر تالیف این رساله نمودن حقیقت حکمت بود تسمیه آن به «آئینه حکمت» مناسب نمود و این حقیر درین رساله مدعی هیچ یک از طرفین نیستم بلکه مجملی از آنچه از جانب هر کدام صورت گفتن داشته باشد بر سبیل روایت حکایت کنم.» در سه باب: 1. در تعریف حکمت و فضیلت آن، در سه فصل؛ 2. در مسائلی چند که مورد اختلاف است و حل آن اشکالات، در 10 فصل؛ 3. در احادیثی در مدح حکما و فضیلت حکمت، در دو فصل. مؤلف در این زمینه رساله دیگری به عربی دارد به نام «الفة الفرقة» و در دیباچه هم می‌گوید: «در مصنفات خود ... بیان نموده و پرده اشتباه ... گشوده‌ام» اما می‌خواهد به فارسی بنویسد. این رساله را در رفع تکفیر فقها از حکما نوشته است. آغاز: بسمله و به نستعین، حمد و سپاس بیحد و قیاس جناب کبریای حکیم بی‌همتا را سزاست که ... کمترین آفاق حسن بن عبدالرزاق ... انجام: و شیخ بهاء الملة و الدین در کتاب حدایق الصالحین بعد از نقل این کلام گفته که کلام سید استبعادی ندارد چه هر کس تأمل و تعمق در این علم شریف کند تواند دانست که اصول آن مستفاد از انبیا علیهم السلام است و حکم جزم باین معنی کنند بحیثی که هیچ شک و ریب در آن نداشته باشد و این بود مقصود از این رساله. تم بعون الله و حسن توفیقه و الحمدلله رب العالمین. چاپ: به کوشش علی صدرائی، ضمن رسائل فارسی میرزا حسن لاهیجی، 1375ش، توسط نشر میراث مکتوب [نسخه‌های خطی فارسی، منزوی 725/2؛ الذریعة 521و 245/9؛ فهرستواره منزوی 64/9 و 59/6]