همم الثواقب

● همم الثواقب / کلام و اعتقادات / فارسی hemam-os savāqeb طغائی کمره ای، علینقی بن محمد هاشم، 953 - 1060 ؟ قمری toqā'ī kamare'ī, 'alī-naqī ebn-e mohammad hāšem (1547 - 1650) برای: شاه صفی (1038-1052ق) تاریخ تألیف: 1044ق این کتاب درحقیقت برای هدایت شاه صفی صفوی نوشته شده و بسیاری از مطالب تاریخی آن عصر را که با مطالب دینی اصطکاک داشته در آن می‌بینیم و نام جمعی از علماء و بزرگان را نیز در آن مشاهده می‌کنیم و برای دانستن تاریخ چهارده سال سلطنت این پادشاه مطالعه این کتاب بسیار نافع و لازم است. مؤلف از علماء و دانشمندان نامی قرن یازدهم هجری بوده و اطلاعات زیادی داشته و دارای طبع شعر و دیوان بوده، و خود دراین کتاب گاه گاهی به مناسبت چند بیتی آورده است. در تمام فصول احادیث و اخبار مأثوره از ائمه اطهار علیهم السلام را به مناسبت آن فصل نقل و به ترجمه فارسی بیشتر آنها پرداخته و در حقیقت تمام مطالب کتاب عین معانی و الفاظ اخبار است. در دوازده «فصل»: 1. درفضیلت علم؛ 2. درتعیین ورثه انبیاء و شرح حدیث العلماء ورثة الانبیاء و ادله برحق بودن فرقه شیعه امامیه و بیان این که علماء منسوب به حکومت شرعیه از طرف امام زمان علیه السلام اند و نقل توقیع مبارک در این موضوع و ذکر شرائط دوازده‌گانه که حاکم شرع و نائب امام باید دارای آنها باشد؛ 3.بیان این که مصداق حقیقی حدیث العلماء ورثة الانبیاء علماء امامیه اند و چرا پادشاه از آنها کناره‌گیری کرده و امور را به دست درباریان جاه و مال طلب برگذار نموده تا او را به اموری که بر خلاف صلاح پادشاه و مملکت است وادار نمایند چنان که امر به ترجمه کتاب احیاء العلوم غزالی را به نام مولانا صدراء محمد شیرازی صادر فرموده و این بزرگ را که شایسته است از افکار ذیقیمت ایشان استفادات زیاد پربها نمود بدین کار وادار فرموده در صورتی که این کتاب مشتمل بر عقائد فاسده و مخالفه با قرآن کریم می‌باشد و نه مورد از آنها را نقل نموده و دوازده وجه برای بودن احیاء العلوم از کتب ضلال ذکر کرده است؛ 4. بیان مفاسدی که ناشی از اقوال و آراء غزالی که امام اهل سنت و عامه می‌باشد و رد آنها است؛ 5. در تعرض بر شاه صفی است که کتاب شیخ فضل الله هندی را که برای اثبات نبوت خود و رد بر قرآن و تفسیر آن نوشته از هند خواسته و نقل پاره‌ای از عبارات آن کتاب و دراین فصل تصریح به نام پادشاه (شاه صفی) نموده؛ 6. خللی که درامور دینیه در زمان این پادشاه پیدا شده و یکی از آنها خلعت دادن به یکی از علماء عامه است که حکم به کفر علماء امامیه‌ای که حکم بر بدعت بودن نماز ابوحنیفه داده‌اند کرده و شهرت دادن او در تمام بلاد که شاه از اثر آن حکم او را مخلع گردانیده و بعضی از امور دیگر و درذیل همین فصل سال تألیف کتاب که ذکر شد ثبت گردیده و آخر این فصل اخباری در امر به معروف و نهی از منکر و مذمت آزار مؤمنین ذکر شده است؛ 7. بیان حقوق مؤمنین بر یکدیگر واحادیث راجعه به آن با ترجمه فارسی آنها؛ 8 در فضیلت برآوردن حاجت مؤمن و احادیث راجعه به آن با ترجمه فارسی آنها و درذیل این فصل شش حدیث از باب «الاهتمام بامور المسلمین» از کتاب کافی را با ترجمه آنها نقل کرده‌اند؛ 9. درفضیلت سعی و کوشش در برآوردن حوائج مسلمانان و احادیث راجعه به آن؛ 10. درفضیلت گرامی داشتن مؤمن و نقل شش حدیث دراین موضوع و در ذیل حدیث پنجم تقاضای پرداخت پنجاه تومان قرض خود را از پادشاه کرده و استدعاء کمک معاش و مستمری نیز کرده و در ذیل یکی از احادیث سابق نیز تقاضای مساعدت مادی از پادشاه نموده و دراینجا از این که صله تألیف رساله «تحفه فاخره» را که پیش از این کتاب تألیف نموده و نداده‌اند گله کرده است؛ 11. در فضیلت رفع هم و غم از برادران مؤمن و احادیث راجعه به آن؛ 12. در بیان مصداق و معنی حقیقی مؤمن که در خلال فصول سابقه از آن نام برده شده و ادله این که شیعیان امامیه آنانند. مؤلف در فصل دوم این کتاب تألیف کتابی را به نام «نصرة الاصحاب» به خود نسبت داده‌اند. آغاز: اما بعد چنین گوید غبار راه شیعیان علی ولی علینقی طغائی عفی الله عنه که در این زمان که آفتاب خلافت مصطفوی. انجام: علیه وعلی آله الصلوة السلام بواسطه عصمت او بوده باشد. [الذریعه 243/25؛ نسخه‌های منزوی 1716/2؛ فهرستواره منزوی 699/6]