همایون نامه

● همایون نامه = ترسلات = منشآت / نامه نگاری / فارسی homāyūn nāme = tarassalāt = monša’āt شهاب منشی، محمد بن علی، قرن 9 قمری šahāb monšī, mohammad ebn-e ‘alī(- 15c) اهدا به: غیاث الدین پیر احمد «ترسل مشتمل برفنون مکتوبات و مناشیر و احکام» است در ده «باب» هر بابی مشتمل بر فصول ...: باب 1. در خطاب سلاطین و اعالی و آن مشتمل بر هفت «فصل»: (1در خطاب سلاطین و جواب [ایشان]، 2) در خطاب آقایان و جواب [ایشان]، 3) در خطاب امرا و جواب ایشان، 4) در خطاب وزرا و جواب [ایشان]، 5) در خطاب سادات و قضات و جواب [ایشان]، 6) در خطاب مشایخ و ارباب سلوک و جواب [ایشان]، 7) در مکتوبات که از زبان پادشاه به ملوک و امرا و وزرا و سادات و قضات و مشایخ و موالی و طبقات مردم نویسند؛ باب 2. در تهانی و آن مشتمل بر هفت «فصل» است: فصل 1) در تهنیت رمضان، 2) در تهنیت عید و نوروز (تهنیت نوروز به نام خواجه غیاث الدین پیر احمد وزیر)، 3) در تهنیت ولایت، 4) در تهنیت صحت، 5) در تخنیت حجة الاسلام و قدوم از سفر، 6) در تهنیت فتح و این فصل مشتمل بر فتح‌نامه‌ها است، (سه نمونه فتح نامه در آن هست)، 7) در تهنیت زفاف؛ باب 3. در تعازیآن مشتمل بر پنج «فصل» است: 1) در تعزیت ملوک، 2) در تعزیت امرا و اکابر، 3) در تعزیت قصات و ائمه و مشایخ، 4) در تعزیت شبان و اطفال، 5) در تعزیت اوساط الناس، 6) در تعزیت عورات؛ باب 4. در معانی متفرقه و آن مشتمل بر پنج «فصل»: فصل 1) در مکتوبات که به پدر و برادر و مادر و برادر بزرگ نویسند، 2) در مکتوبات که به برادر کوچک و فرزندان نویسند، 3) در آنچه پیش از ملاقات نویسند، 4) در صورتی که به کنایت نویسند، 5) ذکر بعضی از منشآت سلاطین و اهل فضل؛ باب 5. در شکر و آن مشتمل است به دو «فصل»: 1) در شکر بخشاینده بی منت، 2) در شکر حق؛ باب 6. در شکایت، مشتمل بر چهار «فصل»: 1) در شکایت از اختلال حال، 2) در شکایت روزگار و اهل آن، 3) در شکایت بی التفاتی و عدم اهتمام، 4) در اظهار شکوه که متضمن اعراض و مفارقت باشد؛ باب 7. در عذرخواهی از گناه و طلب عفو و آن، مشتمل بر دو «فصل»: 1) در عذر از ترک تقصیر ملازمت و تهاون در ارسال مکتوبات و قلت هدایا، 2) در عذر از گناهو طلب عفو؛ باب 8 در مناشیر و آن، مشتمل بر چهار «فصل»: 1) در تفویض سلطنت و ولی عهد، 2) در منصب امارت منشوری که خواجه خسرومنشی در باب ایالت کرمان به نام امیر زاده غیاث الدین سلطان اویس نوشته بر حسب اشارت حضرت وزارت پناه صاحب اعظم خواجه غیاث الدین پیر احمد در این فصل ثبت افتاد (مورخ ذیحجه 817)، 3) در منصب وزارت و نیابت خاصه: منصب وزارت، منصب نیابت، 4) درمنصب قضا؛ باب 9 در احکام و پروانجات مختصر، مشتمل بر دو «فصل»: 1) در احکام: فی الامر بالمعروف و النهی عن المنکر و رفع البدایع و التکالیف و تمهید قواعد العدل و الاحسان و استمالة الرعیة، 2) در پروانجات مختصر و ضبط امور و نظم راه، در حمایت، پروانچه مقرری، پروانچه راه، پروانچه متوسطی؛ باب 10. در سوگندنامه‌ها و عهود و مواثیق و آن، مشتمل بر دو «فصل»: 1) در سوگندنامه‌ها، ایضا فی الیمین، 2) در عهود و مواثیق، ایضا فی تمهید قواعد العهد؛ خاتمه. (دانش پژوه، افشار، با تلخیص) [فهرست مشترک 17/5؛ کشف الظنون 2046/2]