الوصایا و الفصول

● الوصایا و الفصول / علوم غریبه / عربی al-waṣāyā wa-l fuṣūl جعفر بن محمد (ع)، امام ششم، 80 - 148 قمری ja'far ebn-e mohammad, emām-e šešom (700 - 766) رساله مختصری است در کیمیا و اکسیر که می گویند امام صادق علیه السلام در خطاب به فرزند گرامی‌اش امام کاظم علیه السلام آن را نگاشته و در ابتدای آن، این عنوان آمده است: «رسالة الوصایا و الفصول لسيدنا الامام جعفر الصادق»، و در مقدمه‌اش آمده: «... فيقول بطريق الوصية لولده الامام جعفر بن محمد الصادق رضی الله عنهما»، و در جایی از رساله از پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم به عنوان «جدنا» یاد شده است: «... و قال جدنا صل الله علیه و آله و سلم». در فهرست‌های مختلف چند رساله در کیمیا و اکسیر به امام جعفر صادق علیه السلام منسب شده است (در این باره نک: استدراکات علی تاریخ التراث العربی، قسم الکیمیا و السیمیا: 26/8-28). در انتساب رساله‌های مذکور به امام صادق علیه السلام جای تردید و تأمل است؛ چنان‌که در جایی از رساله حاضر، ابیاتی از ارجوزه ذوالنون مصری ( متوفی 246ق) با دعای «رحمه الله» نقل شده و در اواخر رساله، مؤلف از تألیفات دیگرش یاد کرده است: «... فهذا تفسير الأحرف التي كانت في آخر تقويد الحكيم فتعبت فيها حتى فسرتها و كانت هذه الترجمة بالرومية فافهم ذلك و قد كتبت هيكلين برسالتی التی كانت بيني و بین ملک الروم و كانت تلك الرسالتين بالقلم فنقلتهما بالقلم العربی ... فقد كتبت منه عدة نسخ و اودعتها بحلب».دانسته است که در تاریخ زندگانی امام صادق علیه السلام نامه نگاری به ملک روم و حضور در حلب نقل نشده است. از اختتامیه رساله برمی‌آید که شخصی به نام علی بن مصطفی بدری محرر رساله بوده است؛ چنانکه نوشته: «و قال محرر هذا الکتاب الراجی من المولى الصواب و الثواب على بن مصطفى البدری اعلم أيها الناظر في هذا الکتاب الجلیل و الدر النظيم الجميل ان الاستاذ جابر رحمه الله هو استاذ الكل من فلاسفه الاسلام و قد حير الفلاسفه فى رموزه و أبهر العقول من الحكماء بالغوزه مع أنه تلميذ هذا السيد الامام و البطل الفرد الامام فكيف برموز سیده الذى أخذ العلم عنه و استقى الحكمة منه ...». مرحوم آیة الله مرعشی نجفی - ره - در یادداشتی بر ابتدای نسخه عکسی حاضر، انتساب رساله را به ائمه اطهار علیهم السلام رد نموده و آن را مجموعه‌ای از کلمات حکما و انبیا دانسته‌اند. علامه طهرانی از چاپ رساله‌ای در علم الصناعة و الحجر الکریم منسوب به امام صادق علیه السلام در هیدبرگ به سال 1924 میلادی خبر داده و احتمال انتساب آن به جابر بن حیان را نیز مطرح کرده است.(حافظیان) [تاریخ التراث العربی، فؤاد سزگین، المجلد الرابع (السيميا، الكيمياء، النبات، الفلاحة: ص 191-195؛ استدراکات علی تاريخ التراث العربي، الجزء الثامن، قسم الكيمياء و السيميا ... ): ص 26-28؛ الذریعه: 163107/11]