اعتقادات

● اعتقادات = اصول دین = مبدأ و معاد / کلام و اعتقادات / فارسی e'teqādāt = osūl-e dīn = mabda' va ma'ād آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین، -1125 قمری āqā jamāl-e xānsārī, mohammad ebn-e hoseyn (-1713) اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی رساله استدلالی است در اصول اعتقادات امامیه اثنی عشریه که به دستور شاه سلطان حسین صفوی نگاشته شده است. مؤلف در مبنای تالیف چنین آورده است: «در باب مسائل متعلقه به مبدأ و معاد و مباحث منوطه به اصول دین قوی بنیاد عقاید خود را به طریقی که از ادله عقلیه و نقلیه استنباط نموده در رساله بر وجه اختصار به عرض مقدس رساند». در یک «مقدمه» و پنج «باب»: مقدمه در ذکر اصول دین بر سبیل اجمال و تحقیق وجه بودن آنها از اصول دین؛ باب 1. اثبات واجب الوجود و صفات ثبوتیه و سلبیه او، در چند «فصل»: 1) اثبات واجب الوجود، 2) اثبات واجب الوجود به طریق دیگر، 3) توحید واجب، 4) اثبات علم حق تعالی، 5) بیان آنچه کافی است اعتقاد به آن در معرفت علم حق تعالی، 6) اثبات قدرت حق تعالی، 7) اثبات عموم قدرت حق تعالی، 8) تحقیق اراده حق تعالی، 9) تحقیق سمیع و بصیر به عین شنوا و بینا بر حق تعالی، 10) تحقیق حی و قیوم، 11) تحقیق تکلم حق تعالی، 12) ذکر باقی اوصاف واجب الوجود؛ باب 2. عدل حق تعالی و آنچه متعلق به آن است، در چند فصل: 1) اثبات عدل حق تعالی، 2) بیان آن که نسبت إضلال و أمثال آن به خدای تعالی بر ظاهر آن محمول نیست، 3) ثبوت أغراض از برای أفعال حق تعالی، 4) بیان آن که أفعال عباد مستند به ایشان است، 5) بیان عدم استقلال عباد در أفعال خود، 6) وجوب انتصاف مظلوم از ظالم، 7) تحقیق قضا و قدر، 8) حدوث عالم؛ باب 3. نبوت، در چند «فصل»: 1) معنی نبی و طریق ثبوت نبوت، 2) وجوب عصمت انبیا (ع)، 3) وجوب تنزه انبیا از اموری که موجب تنفر از ایشان باشد، 4) اثبات نبوت پیغمبر ما (ص)، 5) ابطال آنچه یهودان می‌گویند در رد نبوت آن حضرت (ص)، در دو وجه، 6) افضلیت آن حضرت (ص) از سائر أنبیا و از تمام ملائکه؛ باب 4. امامت، در چند «فصل»: 1) معنی امام و ذکر دلیل بر وجوب نصب او، 2) بیان وجوب عصمت امام، 3) طریق ثبوت امامت امام، 4) ابطال قول اهل سنت، 5) پاره‌ای از مطاعن، 6) پاره‌ای از مطاعن مشترکه ... . این رساله ناتمام مانده است. در دیباچه از شیخ علی و «شرح مقاصد» و «شرح تجرید» و «انوار جلالیه» یاد می‌کند. می‌نویسد که این رساله را از آن کتاب‌ها به فارسی برگردانیده‌ام. آغاز: بسمله ... ثمره شجره عبارت آرایی، حمد و ثنای حکیم حکمت آفرینی است، که شاهد یکتا زیبایی ذات منزه صفات بیمثالش در آینه خدای نمای عالم صورت، که جلوه گاه جهان معنی غیبی است ... لهذا، نواب کامیاب ... شاه سلطان حسین الحسینی الموسوی الصفوی، بهادرخان ... مقرر فرمودند که داعی دوام دولت قاهره، و راجی خلود سلطنت أبد مدت باهره، نیازمند توفیق کردگاری: جمال الدین محمد خوانساری، در باب مسائل متعلقه بمبدأ و معاد، و مباحث منوطه باصول دین قوی بنیاد؛ عقاید خود را بطریقی که از أدله عقلیه و نقلیه استنباط نموده، در رساله بر وجه اختصار بعرض اقدس رساند، تا عامه اهل ایمان، و طلاب معرفت و ایقان از مطالعه آن کامیاب و بهره مند گشته، ثواب آن بروزگار فرخنده آثار آن رواج افزای مذهب حق اثنا عشری، و راهنمای طریق مستقیم دین پروری و اصل و متواصل گردد. لاجرم، امتثالاً لأمره المطاع الأعلى، بعنوانی که موافق مزاج همایون بود، بنگارش این رساله مشتمله بر مقدمه و پنج باب مبادرت نمود ... انجام: و به گردان او را ای پروردگار من چنان که مرضی باشد و خشنود باشی از او. و اگر انبیاء را میراث نمی‌بود بایست که حضرت سلیمان میراث نبرد. چاپ: به کوشش عبدالله نورانی، سال 1359ش، با بخش امامت از رساله شجره الهیه میرزا رفیعا در 104 صفحه؛ با تحقیق علی اکبر زمانی نژاد، ضمن الرسائل، از طرف کنگره بزرگداشت آقا حسین خوانساری، 1378ش [دنا 23/2 (30 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 735/2؛ الذریعه 186/2؛ فهرستواره منزوی 73/6 و 506/9]