نيل المرام فی مذهب الائمة عليهم السلام

● نيل المرام فی مذهب الائمة عليهم السلام / فقه / فارسی neyl-ol marām fī mazhab-el a'emma 'alayhem-es-salām گیلانی، عبدالرحیم بن معروف، ق9 قمری gīlānī, 'abd-or-rahīm ebn-e ma'rūf(- 15c) تاریخ تألیف: 2 صفر 1091 ق وی مسائل اجماعی را از کتب «شرایع»، «ارشاد» و «تبصره» استخراج و در 55 کتاب شامل 260 باب از ابتدای طهارت تا انتهای دیات به شرح ذیل گرد آورده است: کتاب طهارت: دارای دوازده باب؛ کتاب صلات: نوزده باب؛ کتاب صوم: شش باب؛ کتاب اعتکاف با دو باب؛ زکات: هفت باب؛ خمس: دو باب؛ حج: یازده باب؛ عمره؛ جهاد: هفت باب؛ امر به معروف و نهی از منکر؛ تجارات: هجده باب؛ رهن: دو باب؛ مفلس: چهار باب؛ حجر: دو باب؛ ضمان: سه باب؛ صلح: دو باب؛ شرکت: دو باب؛ مضاربه، مزارعه و مساقات: هشت باب؛ ودیعة، عاریه، اجاره و وکالت: دوازده باب؛ وقوف و صدقات: پنج باب؛ سکنی و حبس؛ هبات: دو باب؛ سبق و رمایه: دو باب؛ وصایا: هشت باب؛ نکاح: هفده باب؛ طلاق، خلع و مبارات در هشت باب؛ کتب ظهار، ایلاء، لعان، عتق و قس علی هذا تا پایان دیات. در آغاز آن از مظفر جلال الدین شاه ستوده و نام ملک کاوس پسر شاه را یاد کرده است. بسیاری از باب‌ها با عبارت «بدان وفقک الله، بدان ایدک الله و بدان صانک الله» آغاز گردیده است. آغاز: بسمله حمد وافر و ثنای متکاثر حضرت خالقی را که برمقتضای و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ... اما بعد چنین گوید محرر این حروف ... عبدالرحیم بن معروف که بر دین داران. انجام: مسئله بدان که عاقله ضامن جنایت بنده و ضامن جنایت بهمه نباشد بلکه ضامن عاقله مخصوص به جنایت باشد که بر سبیل خطا بر آدمی واقع باشد. [کشف الحجب/ 598؛ الذریعه 437/24 و 337: 24، کشف الظنون 1994/2؛ فهرستواره فقه هزار و چهار صد ساله اسلامی در زبان فارسی، محمد تقی دانش پژوه 38؛ ریاض العلما 113/3]