النفس على طريق الدليل و البرهان (ترجمه)

● النفس على طريق الدليل و البرهان (ترجمه) = اقسام النفوس و احوالها = ماهيت نفس = نفوس = المعاد / فلسفه / فارسی an-nafs ‘alā tarīq-ed dalīl va-l borhān = aqsām-on nofūs va ahvāl-o-hā = māhīyat-e nafs = nofūs = al-ma‘ād ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) وابسته به: النفس على طريق الدليل و البرهان = احوال النفس = النفس الناطقة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428ق) ابن سینا در زمینه معرفت نفس رساله‌های متعددی دارد که «النفس علی طریق الدلیل و البرهان» یکی از آنهاست. این رساله به عربی است و با نام‌های متعددی ضبط شده و شامل پانزده فصل [یا شانزده فصل] و یک خاتمه است و از آن دو ترجمه به فارسی شناخته شده است، تحریری مفصل و نزدیک به متن و تحریری مختصرتر که به دستور علاء الدوله دیلمی برگردان شده و منسوب به شیخ الرئیس است. فصول آن بدین شرح است: فصل 1. در بیان کردن حد نفس؛ 2. حد قوتهای نفس؛ 3. سبب اختلاف فعلهای قوت دریافتن نفس؛ 4. قوتی که صورت جزوی دریابد که آن دریافتن جز به آلت جسمانی نتواند بود؛ 5. قوتی که صورت کلی دریابد که این دریافت به آلت جسمانی نتواند بود؛ 6. کیفیت استعانت نفس به بدن؛ 7. در ثبات نفس مردم به ذات خویش؛ 8. در تصحیح حدوث نفس با حدوث بدن؛ 9. ذکر برهان بر بقای نفس؛ 10. برهان امتناع انتقال نفس از بدنی به بدن دیگر؛ 11. قوتهای نفسانی همه آلت نفسی واحد است؛ 12. بیان عقل نظری؛ 13. بیان نبوت و احوال خواب؛ 14. غایت رتبه‌ای که در نفس مردم ممکن باشد؛ 15. حال نفس در مفارقت از بدن و شرح اصناف سعادت و شقاوت؛ 16. در ختم این فصول. آغاز: آغاز 1: این رساله‌ای است که شیخ رئیس ابوعلی سینا رحمه الله تعالى تصنیف کرده است در روشن کردن ماهیت نفس مردم و احوال نفس مردم از بقا و فنا و سعادت و شقاوت در آخرت و دیگر احوالها چنانکه یاد کرده اید. چون فرمان عالی علائی شمسی زاده الله علوا و نفاذا در حق این بنده ضعیف چنان است که این رساله را از زبان تازی به زبان فارسی نقل کنم من به حکم این فرمان اقدام کردم و وجوب امتثال را انقیاد بستم چنان دانم که انواع تایید و سعادت قرین این فرمان باشد ... آغاز 2: سپاس مر خدای که هستی همه حقایق از اوست و درود بر پیغمبران و گزیدگان او. از تصنیفهای شیخ الرئیس ابوعلی رساله ای است که آن را معاد خوانند و یکی از اهل علم آن را از زبان تازی به پارسی نقل کرده و مرا دوستی است سخت خیّر و عاقل و محب حکمت و از زبان تازی بهره ندارد و این ترجمه گاه گاه بر من عرض می‌کرد و چون آن را مقابله می‌کردیم با اصل بسیار قاصر می‌آمد و قسمتها فروگذاشته و اطراف و جوانب سخن استیفا ناکرده ندانم تا از ناسخ اوفتاده است یا خود در اصل چنین کرده اند و چون من آن را تنبیه کردم التماس کرد که آن را بار دیگر نقل کنم رد درخواست او نتوانستم کردن و در آن شروع نمودم و جهد کردم که بشرح تر و پاکیزه تر بگویم و اگر زیادتی نکنم سخن یلز گویم. چنین گوید شیخ الرئیس که این رساله ایست ... انجام: انجام 1: فصل شانزدهم در خاتمت این فصول میگوید صاحب این رسالت که من در این مقالت جز اسرار نکت از علم نفس نیاوردم و این اسرار در کتب ما موجز باشد یا مرموز و من از حد رمز بصریح آوردم و حجاب برداشتم تا اخوانی که بعد از من باشند مطلع باشند بر این اسرار و این حالی نیفتد و ضایع نشود که درین زمان بیافتیم کسانی که بتعلم حاصل کنند و حرام کردم بر کسانی که برین اسرار و این رسالت مطلع شود و پس این رسالت بکسانی دهند که معاند باشند یا شریر و من الله التوفيق و المعرفة. تمت الرساله بحمدالله و منه الصلوة على محمد نبيه و صفيه و على و آله و عترته و اهل بية. چاپ: با انتساب به ابن سینا، به تصحیح و مقدمه محمود شهابی در تهران به سال 1315ش به چاپ رسیده است و بار دیگر با مقدمه و حواشی موسی عمید به نام «رساله نفس ابن سینا» به سال 1331 ش در تهران منتشر شد؛ گنجینه بهارستان، بخش حکمت، به کوشش خدیجه مقدس زاده. [نسخه‌های منزوی 853/2 و 854؛ فهرست فارسی مشار 5265/5 فهرستواره منزوی 218/6]