نشر الاسرار فی محاكمة الاحجار

● نشر الاسرار فی محاكمة الاحجار / داستان، اخلاق / عربی našr-ul asrār fī muḥākimat-il aḥjār طوسی، عبدالله بن عبداللطیف tūsī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-laṭīf داستانی است عرفانی و رمزی، که مؤلف مقاصد خود را از زبان سنگ‌ها بیان کرده است، در این داستان تخیلی ابتدا سنگ‌ها با هم تفاخر می‌کنند و هر یک خود را برتر از دیگری می‌داند بعد از بالا گرفتن تشاجر و نزاع، همه سنگ‌ها توافق می‌کنند که به رئیس سنگ‌ها مراجعه کنند تا او در این مورد قضاوت کند پس به نزد «یاقوت» می‌روند ولی او از قبول داوری خودداری کرده و سنگ‌ها را به «طلا» ارجاع می‌دهد پس از اینکه همه سنگ‌ها به «طلا» مراجعه می‌کنند او جلسه محاکمه‌ای تشکیل داده، و هر یک از سنگ‌ها به ترتیب، فضیلت خود را بیان می‌کنند و در این میان رد و ایراد بین احجار پیش می‌آید و خود «طلا» بعد از استماع ادله طرفین در قسمت‌های مختلف به فضیلت صفتی از اوصاف سنگ‌ها حکم نموده است. مؤلف در پایان هشدار می‌دهد که مقصود از این داستان تشبیه است همچنان که مقصود از تخم مرغ پوسته آن نیست پس مقصود از این داستان و محاکمه ظاهر آن نمی‌باشد. (صدرائی خوئی) آغاز: الحمد لله الواحد القهار العزيز الجبار المطلع على الاسرار في بواطن الحيوانات و النبات و الاحجار ... و صلى الله علی محمد المختار و آله الابرار ... اما بعد فانه كان في سالف الادوار تفاخرت الاحجار و ما صفت بالاعتبار و قال كل منهم انا الحجر المشار اليه و المعتد في المطلوب عليه فلما اكثر الكلام و تطاول الخصام قالوا ...