النبض الكبير

● النبض الكبير = كتاب فى النبض / طب / عربی an-nabz-ul kabīr = k.-un fi-n nabz جالینوس، 129 - 199 میلادی jālīnūs (129 - 199) مترجم: اعسم دمشقی، حبیش بن حسن، قرن 3 قمری جالینوس این کتاب را در شانزده «مقاله» تدوین و آن را به چهار بخش تقسیم کرده است؛ یعنی هر بخش شامل چهار مقاله است. بخش‌های چهارگانه آن به این ترتیب است: بخش 1. فی اصناف النبض: هدف و در این بخش آن است که بیان کند که اجناس نخستین نبض چه و چگونه اند و هر یک از آنها چگونه به انواع آن تقسیم می‌شود تا به آخرین نوع می‌رسد. جالینوس در مقاله نخستین این بخش به همه آنچه در زمینه اجناس و انواع نبض مورد نیاز است پرداخته و همه آنها را یاد کرده است. سه مقاله دیگر این بخش را به احتجاج و بحث درباره اجناس و انواع نبض و حد آنها اختصاص داده است. از این رو خواندن مقاله نخستین این بخش ضروری است، در حالی که خواندن سه مقاله دیگر آن الزامی نیست. پس وقتی خواننده، مقاله نخستین این بخش را خواند، می‌تواند از این بخش به همان اکتفا کند و پس از آن به سراغ بخش دوم کتاب برود. این سخن خود جالینوس است، وی خواسته است همه آنچه را که از دانش اجناس نبض و انواع آن مورد نیاز است در مقاله اول گرد آورد. بخش 2. کتاب در شناخت نبض: هدف وی آن است که چگونگی شناخت هر یک از اقسام نبض را به وسیله لمس کردن رگ‌ها بیان کند، یعنی مثلاً چگونه نبض بزرگ و کوچک و تند و کند را می‌توان تشخیص داد. به همین ترتیب، چگونگی تشخیص سایر انواع نبض را بیان می‌کند. بخش 3. فی اسباب النبض: قصد وی آن است که بیان کند که هر یک از اقسام نبض چه سببی دارد یعنی مثلاً نبض بزرگ و کوچک و تند و دیگر اقسام نبض هر کدام ناشی از چه علت‌هایی است. بخش 4. فی تقدمة المعرفة فی النبض: هدف وی در این بخش آن است که نشان دهد که از هر یک از اقسام نبض یعنی بزرگ و کوچک و تند و کند و دیگر اقسام آن، چگونه می‌توان آگاهی پیشینه به دست آورد. (حنین بن اسحاق) [تاریخ نگارش‌های عربی (سزگین) ج4: 136] شروح و حواشی: 1- النبض الكبير (مختصر)؛ رازی، محمد بن زکریا (251-313)