نامه

● نامه = شکایت نامه تخیلی - اخلاقی خطاب به سلطان / نامه‌نگاری / فارسی nāme = šekāyat-nāme-ye taxayyolī - axlāqī xetāb be soltān نامه شکایتی است از میرزا زاهد خان اردبیلی و عامل او نگاه بیک ولد دیدار بیک قراگوزنلو. این نامه متنی است تخیلی ادبی با اشارات اخلاقی‌که بدن انسان به سرزمین و مملکتی تشبیه شده که اعضاء و جوارح، افراد آن جامعه، و عقل رهبر آنهاست و شکایت از افرادی دارد که به گونه دچار لغزش شده و جامعه را به فساد می‌کشانند. او در مقام فردی دلسوز و نگران جامعه، عریضه‌ای می‌نگارد و از فتنه در راه که به زودی چون طوفانی خواهد شد و ملتمسانه می‌خواهد تا هر چه زودتر جلوی این بی‌پروایی گرفته خواهد شود. آنچه نامه‌نگار بدان می‌پردازد گرچه خطاب به سلطانی است که نام او معلوم نیست ولی مطالبی است که در همه زمان‌ها امکان تحقق دارد و بیشتر به عریضه‌ای تخیلی - اخلاقی شبیه است. چند نسخه با نام‌های گوناگون و اندکی تفاوت در متن و سرآغاز معرفی شده است. آغاز: عرضه داشت عجزه و مساکین دارالمتحیرین خیال ... به ذروه عرض بندگان نواب علوی جناب قدسی القاب نامدار. کشورگشای مملکت پیرای سلطان صاحب عزم اقلیم وجود بر اولاد عالم غیب و شهود ... میرساند که بیش از آن که اریتاب (کذا) ظفر گستر متوجه فتح و تسخیر این ولایت گردد ... امیدوارم که حکم عالم مطاع صادر گردد که ایالت پناه میرزا زاهد خان را از ایالت مملکت معزول کرده به زنجیر مسلسل مقید سازند و به قلعه قهقهه طرب فرستند که نشاط بیک کوتوال او را در برج سرور محافظت نماید وخوشخرام بیک و جولان بیک را همراه او کنند که ... دلگیر نباشد و نگاه بیک ولد دیدار بیک قراگوزلو را که به مهم وکالت تعیین نموده خانه نشین و کوز دو ساق نمایند ... و تبسم بیک ولد خندان بیک شکر اوغلی ... از مهم نظارت و شاه بندری جزائر مشاهدات عزل نموده در سیاه چال چشم محبوس دارند و رقبات و املاک دل ... به صاحبان باز دهند و قریه مهر آباد ... فرزند محبت آباد که شرف آن از رقبات وفات می‌شود از اعمال جان مملوک فقیر محمد اکبر که به زر جلال نازد اشرفی جدید الضرب راز خریده است به او واگذارند که حاصل بهاره شباب و پاییز شیب او هر چه شود صرف معاش خانواده حسن و جمال نموده به همین قدر روزی حلال قناعت نماید ... انجام: بگویند در اکبرآباد حضور ساکن گشته به فراغ بال و خرمی به سرور و نشاط بگذراند. ملتمس آن که مطالب این ضعیفان بر وفق مسؤول مستجاب گردد آمین رب العالمین. چاپ: مجموعه رسائل فارسی، دفتر نهم، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، 1388ش، به کوشش غلامرضا پرنده با عنوان «رساله در تشابه اعضا و جوارح به جامعه»