ناسخ التواریخ

● ناسخ التواریخ / تاریخ عمومی / فارسی nāsex-ot tavārīx سپهر، محمد تقی بن محمد علی، 1216 - 1297 قمری sepehr, mohammad taqī ebn-e mohammad ‘alī (1802 - 1880) سپهر کاشانی، عباسقلی بن محمد تقی sepehr-e kāšānī, ‘abbās-qolī ebn-e mohammad taqī مؤلف در پی تألیف یکدوره تاریخ از آغاز آفرینش تازمان قاجاریه بود که پس از تألیف چند جلد درگذشت و فرزندش عباسقلی خان بقیه را تألیف کرد و مجموعاً تاحوادث سال 1273ق در 14 جلد تألیف شده و جز جلد قاجاریان آن از اعتبار تاریخی چندانی برخوردار نیست. فهرست کتاب‌ها و مجلدات آن بدین شرح است: کتاب اول: شامل چند جلد: جلد 1. حوادث ماقبل هبوط آدم تا ولادت مسیح، جلد 2. حوادث ولادت حضرت مسیح تا هجرت پیامبر؛ کتاب دوم: وقایع بعد از هجرت پیامبر: جلد 1. وقایع زمان پیامبر (ص) از هجرت تا وفات، جلد 2. خلفاء، جلد 3. امیرمؤمنان، جلد 4. فاطمه زهرا (س)، جلد 5. امام حسن، جلد 6. حضرت سید الشهداء. مؤلف موفق به شرح حال باقی ائمه نگردید لیکن حالات قاجاریه را که جلد سیزدهم کتاب دوم است بدین ترتیب تألیف کرد جزء 1) از اول تأسیس قاجاریه تا خاتمه سلطنت فتحعلی شاه، جزء 2) درسلطنت محمد شاه موسوم به تاریخ محمدی، جزء 3) درسلطنت ناصرالدین شاه موسوم به تاریخ ناصری، بقیه مجلدات آن توسط فرزندش عباسقلی سپهرثانی تألیف شده است. بعد از مؤلف، فرزندش عباسقلی سپهر ثانی باقی ناسخ التواریخ را بدین ترتیب تألیف نمود: طرز المذهب در احوال حضرت زینب،بقیه مجلدات کتاب دوم بدین ترتیب: جلد 7. حالات امام زین العابدین به نام مشکوة الادب ناصری، جلد 8. حالات امام باقر، جلد 9. حالات امام صادق، جلد 10. حالات امام موسی کاظم، جلد 11. حالات امام علیین موسی الرضا، جلد 12.حالات امام محمد تقی و امام هادی. هر کدام از این جلدها خود شامل چند جزء می‌باشد.(عبدالحسین حائری) چاپ: مشار فارسی، ج5، ص5114؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1306ق، رحلی، 673ص؛ (جلد چهارم از کتاب دوم، صدیقه کبری «ع»): مشار فارسی، ج5، صص5117-5118؛ ایران، 1294ق، وزیری، 379+1ص؛ (جلد ششم از کتاب دوم،شرح حالات حضرت سید الشهداء «ع»): بمبئی، 1311ق، 10+426+1ص؛ ایران، سنگی، 1321، رحلی، 673ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1303، (چاپ دوم)، رحلی، 649+2ص؛ ایران، تهران، دارالطباعه آقا میرزا باقر، 1294ق، سنگی، وزیری، 379+1ص، با تقریظ آقا سید محمد صادق مجتهد بن محمد مهدی طباطبایی با تاریخ 1294، به سعی و اهتمام حاج غلامرضای تاجر طهرانی، به درخواست حاجی غلامرضا و حاجی ملا علی اکبر(جلد چهارم از کتاب دوم، صدیقه کبری"ع")؛ هند، بمبئی، علوی، 1311 قمری، به اهتمام آقا سید محمد علی صاحب تاجر شیرازی بن آقا سید فیاض. [فارسی مشار 1442 و 1551؛ مرآة القاسان 384؛ منزوی 4205؛ ریحانة الادب 414 و 547؛ استوری 152/1 و 227؛ بریگل 480؛ الذریعة 6/24 - 8؛ فهرستواره منزوی 663/1؛ فهرست مشترک پاکستان 138/10؛ رجال ایران 319/3؛ میراث مشترک ایران و هند: 2-9؛ دنا 10: 433-431 (43 نسخه)] شرح و حواشی: 1- فهرست ناسخ التواریخ؛ سپهر کاشانی، عباسقلی بن محمد تقی (1268-1342)