مونس اخیار

● مونس اخیار / شعر / فارسی mūnes-e axyār شعوری کاشانی، ق11 قمری šo‘ūrī kāšānī(- 17c) کتابی عرفانی اخلاقی است در بیست «مقاله» با حکایات و در آن از شاه عباس و حاتم بیگ ستایش شده و نزدیک به سه هزار بیت دارد. چنین است گزیده‌ای از عنوان‌های آن: 1. نعت سید ولد آدم؛ 2. نعت سیوم در طلب رویت جمال و تحمید جلال؛ 3. در مدح امیر کل امیر علی (ع)؛ 4. در مدح شاه عباس بهادر خان؛ 5. در عالم رویا مشاهده جمال پیر کردن و نصایح وی در سخن و مراتب اهل سخن شنیدن؛ 6. در فضیلت سخن و ذکر محامد وزیر حاتم بیک؛ 7. [خیال] اول سیر عقل در عالم دل و صدارت مراتب دل؛ 8 خیال دوم مقدمه مطلبی که سر از گریبان صراحت بر می کند؛ 9. خیال سیوم تعریف یار و اختیار تجرد از مستعار؛ 10. تجرد ابراهیم ادهم؛ 11. مقاله 1 در حقیقت حال بنی آدم و موعظه مبنی بر صلاح کار ایشان؛ 12. مقاله 2 در شکایت روزگار و موعظه با نفس و ترغیب بنیکی (مقاله 3-5 در نسخه نیست)؛ 13. مقاله 6 در آداب خدمت پادشاهان و کیفیت آن؛ 14. مقاله 7 در نصیحت طالبان مناصب دنیوی و فایده بر ترک آن؛ 15. مقاله 8 در مذهب بخل و فائده سخاوت؛ 16. مقاله 9 در خاصیت نیکی و خصوصیت نیکان و دوری از بدی و پیوند با بدان؛ 17. مقاله 10 در بیان حالات اهل فلاح و سبب رستگاری ایشان؛ 18. مقاله 11 در تعریف مراتب مظاهر حسن که در پرده چه جلوه دارد؛ 19. مقاله 12 در توصیف عشق و آثار پر مال آن؛ 20. مقاله 13 در بیان غیرت و استغنای اهل غیرت؛ 21. مقاله 14 در تحقیق عادات فلکی و سر تسلیم نهادن سالک در راه ارادت او؛ 22. مقاله 15 در ترک شکوه فلک و شاکر بودن به امر قضا؛ 23. مقاله 16 در راضی شدن بقضا و طلب مرشد و مراتب بشر؛ 24. مقاله 17 در شرح انانیت بشر و شرط نگهداشت دولت وبرخی از مواعظ؛ 25-مقاله 18 در ترک ظلم و منع تکبر و آیین خوشخویی؛ 26. مقاله 19 در بی انصافی خصم و بی وقوفی ابنای روزگار و افشای سرکار؛ 27. مقاله 20 در منع تکبر و دیده خواهش از خوان احسان عالمیان بستن و بر سفره قناعت نشستن؛ 28. در خاتمت کتاب.در خود اثر با این عبارات به نام آن اشاره شده است: «مونس اخیار شده نام او» و«مونس اخیار کن این گفتگوی ×× مخزن اسرار نظامی بگوی».