الموضح فی القراآت الثمان

● الموضح فی القراآت الثمان / قرائت / عربی al-muwaḍḍiḥ fi-l qirāʾāt-itṯṯamān ابن ابی مریم، نصر بن علی، - 565 قمری ebn-e abī maryam, naṣr ebn-e ‘alī (- 1170) کتاب در بیان وجوه قراآت هشت‌گانه است و مرتب است به ترتیب سور قرآنی. فاضل جزری مقری معروف در کتاب طبقات القراء (موسوم به غایت النهایة، ج 2 ص 337) درباره این کتاب گفته: نسخه‌ای از این کتاب را دیدم که مؤلف بر کاتب نسخه در رمضان 562 املاء نموده بود و این کتاب دلالت دارد که مؤلف آن قدرت و پایه بلندی در این فن داشته است. تاریخ تألیف آن به تحقیق معلوم نیست. کشف الظنون (ج 2 ص 570) عبارت جزری را بد فهمیده و پنداشته که سال 562 تاریخ ختم تألیف است. چه زیاده بر آن‌که نسخه شماره 30 کتابخانه آستانقدس در 558ق نوشته شده، شیوه خط نسخه که به شماره 31 آستانقدس است می‌رساند که سال‌ها پیش از نسخه قبلی نوشته شده است. در کتابخانه راغب پاشا در استانبول نسخه‌ای هست که تاریخ تحریرش 551ق است و بر آن اجازه‌ای است به خط مؤلف که تاریخش 557ق است. مؤلف در دیباچه سبب تألیف را چنین آورده است: «هنگامی که از تألیفات کتاب موجز موسوم به «المنتقی» که در ذکر قراآت شاذّه است فارغ شدم گروهی که آن کتاب کم‌حجم و موجز و پرفائده را دیده بودند خواهش کردند کهبرایشان کتابی مختصر و روشن در وجوه قراآت مشهوره تألیف نمایم. چه نیاز به چنین کتابی بیشتر از کتاب قبلی است. خواهششان را پذیرفتم و به تألیف این پرداختم و چون نیمی از این کتاب را نگاشتم پیش‌آمدها و گردش زمان مانع تتمیم آن می‌گشت و بازمی‌داشت از انجام این مطلوب و خواسته قلبی. تا اینکه خداوند متعال ملهم داشت بنده ناتوان و امیدوار به رحمتش اتابک ابوسعید سنقر بن مودود ...را فرمان داد آن بخش از کتاب را در مسجدی که در شیراز ساخته بود نمایان گذاشتند. تا مستفیدین از آن بهرمند گردند و از آسیب کهنگی و نابودی مصون بماند ... چون به شمول لطف خداوند سبحان و انعام این منعم گشایش حالی و فراغت بالی یافتم به یمن همت بلندش شروع به اتمام این کتاب نمودم». تاریخ ساختمان مسجد سنقریه شیراز معلوم نیست لیک از شیراز نامه برمی‌آید که شهریار مذکور مسجد را در میانه دوره 13 یا 14 ساله (از 543 یا 558) فرمانروایش ساخته است. از اینرو باید تاریخ تألیف این کتاب سال‌های آخر نیمه اول قرن ششم باشد. اسلوب کتاب و روش مؤلف در این کتاب چنین است که در دیباچه گفته است: «و قصرت الکتاب علی ذکر علل ما اورده الشیخ ابوالحسن علی بن جعفر بن محمد الرازی السعیدی ره من القراآت فی کتابه الموسوم باختلاف القراء الثمانیة اذ وجدت اهل بلادنا یقبلون علیه و یرجعون فی هذه الصنعة الیه و فیه قراآت مختلفات من ائمة القرّاء و مشاهیر العلماء و هم الذین علت فی هذا الفن اقدامهم و ... ها فی اتقانه اعمارهم و ایامهم و بعدت فیه غایاتهم و رفعت فیه فی الاسلام رایاتهم و هم ابومعبد عبدالله بن کثیر» تا آنجا که گفته: «و انما الحق یعقوب بهؤلاء السبعة اخیراً لکثرة روایته و حسن اختیاره و درایته و لهؤلاء الائمة الاثمانیة رواة مشهورون نقلت عنهم قراآت الائمة و انتشرت و ظهرت من جهتهم و اشهرت و ربما تخلفت فی القرآنة الواحدة الروایات فتختلف بها المعانی و الجهات و انا بمعونة الله قد ذکرت وجوه جمیع ذلک و علله و کسوته ثوب البیان و حلله و نحوت فیه المختار من طرق نحاة البصرة و مذهبهم و انتشرت فیما اوردت باضرار کواکبهم و لم اعد فی حل ما ذکرته اوکله قول ابی علی القاری ره مما اودعه الحجة و عیرها من کتبه و لم اعدل عن طریقه و مذهبه و سمیته الکتاب الموضح الا انی اوجزت فیه المقالة و تجنیت الاطالة».کتاب دارای مقدمه‌ای در ده «فصل» است: 1. ذکر ائمة القراء الثمانیةو اسمائهم و کناهم و انسابهم و انصارهم و اساتیدهم؛ 2. ذکر الروات و ذکر الراوین عنهم و العلامات الدالة علی اسامیهم؛ 3. تجوید اللفظ فی القرآآت و ذکر ضروبه و صفة اللحن؛ 4. حروف المعجم و وصف مخارجها؛ 5. انقسام الحروف الی انواعها المختلفة؛ 6. اختیار الحروف التی تخرج منها و تنسب الیها؛ 7. الهمزة و احکامها؛ 8؛ الادغام؛ 9. الامالة؛ 10. الوقف. (مهدی ولائی) آغاز: بسمله، قال الشیخ الاما الاجل فخرالدین شرف الاسلام ... الحمدلله الذی انزل علی عبده الکتاب