شناسنامه کتابشناختی اثر
منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال
manhaj-ul maqāl fī taḥqīq-i aḥwāl-ir rijāl
پیوند کوتاه:
/w/65606
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #65606
پدیدآور / مؤلف:
استرآبادی، محمد بن علی
تاریخ و سده تألیف:
984 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 32، ص 353
تا 360
زبان و قالب:
عربی
ردههای موضوعی:
رجال
عناوین دیگر و همتراز:
الرجال الکبیر
(ar-rijāl-ul kabīr)
محل تألیف:
نجف اشرف
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
استرآبادی سه دوره رجال تألیف نموده است که یکی از آنها به «رجال صغیر» و دیگری «وسيط» و سوم «کبیر» معروف است و نام اصلی کتاب رجال صغیر او «توضيح المقال» و نام اصلی رجال وسيط «تلخیص الاقوال في معرفة الرجال» و نام اصلی رجال كبير او «منهج المقال ...» میباشد که همین کتاب است و بهترین و جامعترین کتب رجالیه میباشد و به همین جهت، مؤلف آن به صاحب رجال شهرت یافته است. در این کتاب حدود 6665 نفر از رجال حدیث معرفی شده اند که تعداد 6025 نفر آنها به نام و 505 تن به کنیه و 68 نفر به لقب و 67 تن از زنان راویه حدیث شناسانده شده اند. اسامی راویان به ترتیب حرفی دقیق و همچنین در معروفین به القاب و کنی و زنانی که راوی حدیث بوده اند این ترتیب رعایت شده است. این کتاب شامل مقدمه و متن و خاتمه است. مؤلف در مقدمه مختصر خود، روش تألیف کتاب و مصادر آن را بیان نموده است، همچنین رموز مجعوله برای اسامی مبارکه خاندان عصمت و کتب و مدارک منقول عنها را ذکر کرده است. خاتمه کتاب شامل ده فائده رجالی است از بیان سفراء ممدوحین و مدعیان بابیت و اشخاص موثقی که توقیعات برای آنها صادر میشده، برخی از طرق شیخ طوسی در کتاب تهذیب و استبصار و سلسله روایتی خود و غیرها.
آغاز اثر
« الحمدلله المتعالی فی عز جلاله عن الاشباه و النظائر المنزه بکمال ذاته عن ادراک الابصار النواظر »
انجام اثر
« وعنه علی ما ذکره الى هؤلاء المشایخ رضی الله عنهم و ارضاهم و جزاهم عن الاسلام و اهله خیرالجزاء بمحمد و آله خیر الوری». »
سوابق و چاپهای اثر
تهران، 1302 و 1306ق، رحلی، چاپ سنگی؛ طهران، سنگی، 1306، رحلی، 411ص (ص14-424)
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
اکلیل المنهج في تحقيق المطلب؛ خراسانی، محمد جعفر بن محمد طاهر (1080- 1175ق)
حاشیة رجال میرزا محمد استرآبادی؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
تعليقة منهج المقال = فوائد رجاليه = فوائد بهبهانيه = تعليقة بهبهانية؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
شرح تعليقة منهج المقال = رجال الخاقانی؛ خاقانی، علی بن حسین (1255- 1334ق)
حاشية منهج المقال في تحقيق احوال الرجال
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 198/23-199 و 225/6-226 و 141/10، 145و 198/23 و 42/25
مشار عربیص 929
فهرستگان نسخ خطی حدیث و علوم حدیث 410/1 - 416
مأخذشناسی رجال شیعه، ص 91-93
مصفى المقال ص 430
ریحانة الأدب 364/3
مكتبة امیرالمؤمنین 433/4
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال = الرجال الکبیر / رجال / عربی
manhaj-ul maqāl fī taḥqīq-i aḥwāl-ir rijāl = ar-rijāl-ul kabīr
استرآبادی، محمد بن علی، - 1028 قمری
Estarābādī, mohammad ebn-e ‘alī(- 1619)
تاریخ تألیف: 984- 987ق؛ محل تألیف: نجف اشرف
استرآبادی سه دوره رجال تألیف نموده است که یکی از آنها به «رجال صغیر» و دیگری «وسيط» و سوم «کبیر» معروف است و نام اصلی کتاب رجال صغیر او «توضيح المقال» و نام اصلی رجال وسيط «تلخیص الاقوال في معرفة الرجال» و نام اصلی رجال كبير او «منهج المقال ...» میباشد که همین کتاب است و بهترین و جامعترین کتب رجالیه میباشد و به همین جهت، مؤلف آن به صاحب رجال شهرت یافته است. در این کتاب حدود 6665 نفر از رجال حدیث معرفی شده اند که تعداد 6025 نفر آنها به نام و 505 تن به کنیه و 68 نفر به لقب و 67 تن از زنان راویه حدیث شناسانده شده اند. اسامی راویان به ترتیب حرفی دقیق و همچنین در معروفین به القاب و کنی و زنانی که راوی حدیث بوده اند این ترتیب رعایت شده است. این کتاب شامل مقدمه و متن و خاتمه است. مؤلف در مقدمه مختصر خود، روش تألیف کتاب و مصادر آن را بیان نموده است، همچنین رموز مجعوله برای اسامی مبارکه خاندان عصمت و کتب و مدارک منقول عنها را ذکر کرده است. خاتمه کتاب شامل ده فائده رجالی است از بیان سفراء ممدوحین و مدعیان بابیت و اشخاص موثقی که توقیعات برای آنها صادر میشده، برخی از طرق شیخ طوسی در کتاب تهذیب و استبصار و سلسله روایتی خود و غیرها.
آغاز: الحمدلله المتعالی فی عز جلاله عن الاشباه و النظائر المنزه بکمال ذاته عن ادراک الابصار النواظر
انجام: وعنه علی ما ذکره الى هؤلاء المشایخ رضی الله عنهم و ارضاهم و جزاهم عن الاسلام و اهله خیرالجزاء بمحمد و آله خیر الوری».
چاپ: تهران، 1302 و 1306ق، رحلی، چاپ سنگی؛ طهران، سنگی، 1306، رحلی، 411ص (ص14-424)
[الذريعة 198/23-199 و 225/6-226 و 141/10، 145و 198/23 و 42/25؛ مشار عربیص 929؛ فهرستگان نسخ خطی حدیث و علوم حدیث 410/1 - 416؛ مأخذشناسی رجال شیعه، ص 91-93؛ مصفى المقال ص 430؛ ریحانة الأدب 364/3؛ مكتبة امیرالمؤمنین 433/4]
شرح و حواشی:
1- اکلیل المنهج في تحقيق المطلب؛ خراسانی، محمد جعفر بن محمد طاهر (1080- 1175ق)
2- حاشیة رجال میرزا محمد استرآبادی؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
3- تعليقة منهج المقال = فوائد رجاليه = فوائد بهبهانيه = تعليقة بهبهانية؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118- 1205ق)
4- شرح تعليقة منهج المقال = رجال الخاقانی؛ خاقانی، علی بن حسین (1255- 1334ق)
5- حاشية منهج المقال في تحقيق احوال الرجال
نسخههای خطی این اثر
86 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
سلطنتی
تهران
|
1779 | استرآبادی، محمد بن علی (مؤلف) | 986ق | نسخ | 761 | شناسنامه ← |
| 2 |
نواب
مشهد
|
556 | بیکاتب | قرن 10 | نسخ | 438 | شناسنامه ← |
| 3 |
مجلس
تهران
|
18467 | بیکاتب | قرن 10 | نسخ | 961 | شناسنامه ← |
| 4 |
سعیدی، سید ابوالفضل
یزد
|
24 | حاجی محمد بن محمد حسین ابهری | صفر 987ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 5 |
صادقیه
دامغان
|
19 | سید بدرالدین احمد بن عطاء الله کربلائی کواز | سه شنبه 18 رمضان 1000ق | نسخ | 553 | شناسنامه ← |
| 6 |
مؤسسه آیة الله بروجردی
قم
|
11 | بیکاتب | قرن 11 | نسخ | 469 | شناسنامه ← |
| 7 |
مروی
تهران
|
143 | بیکاتب | قرن 11 | - | - | شناسنامه ← |
| 8 |
مرکز احیاء
قم
|
4192 | سبط الشهيد، محمد بن حسن | قرن 11 | نسخ | 118 | شناسنامه ← |
| 9 |
مجلس
تهران
|
8334 | بیکاتب | احتمالاً قرن11 | نسخ | 117 | شناسنامه ← |
| 10 |
الهیات
تهران
|
24 | بیکاتب | قرن 11 | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 11 |
رضوی
مشهد
|
22626 | محمد بن ملک حسین شیرازی | قرن 11 | نستعلیق | 354 | شناسنامه ← |
| 12 |
دانشگاه
تهران
|
6753 | بیکاتب | قرن 11 | نسخ | 503 | شناسنامه ← |
| 13 |
مرعشی
قم
|
10797 | نصار بن محمد السعیداوی | 19 رجب 1005ق | نسخ | 385 | شناسنامه ← |
| 14 |
مرعشی
قم
|
7044 | مکی شیرازی، ابراهیم | پنجشنبه 26 شوال 1021ق | نسخ | 372 | شناسنامه ← |
| 15 |
دانشگاه
تهران
|
1783 | سبط الشهید، محمد بن حسن | 6 محرم 1023ق | نستعلیق | 275 | شناسنامه ← |
| 16 |
مرکز احیاء
قم
|
877 عکسی و 1299 عکسی | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 17 |
رضوی
مشهد
|
8022 | اسماعیل بن سالم الصائغ النجفی | یکشنبه 15 جمادی الثانی 1024ق | نسخ | 20 | شناسنامه ← |
| 18 |
مرعشی
قم
|
7443 | صالح بن محمد سلامی نجفی | چهارشنبه 20 جمادی الاول 1024ق | نسخ | 488 | شناسنامه ← |
| 19 |
مرعشی
قم
|
11935 | جزائری، هارون بن خمیس بن داود | جمعه 18 ربیع الثانی 1030ق، بخش نونویس: ربیع الثانی 1102 | نستعلیق، نسخ | 312 | شناسنامه ← |
| 20 |
مرکز احیاء
قم
|
2260 | محمد سعید | 1032ق | نسخ | 150 | شناسنامه ← |
| 21 |
ملی
تهران
|
1777 | محمد بن فرخ | 1037ق | نسخ | 128 | شناسنامه ← |
| 22 |
رضوی
مشهد
|
11273 | احمد نجفی | 1039ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 23 |
رضوی
مشهد
|
11273 | احمد بن کیوان بن علی بن كرم بن سالم بن راشد مراشدی | دوشنبه 28 ذیقعده 1039ق | نسخ | 398 | شناسنامه ← |
| 24 |
دائرة المعارف
تهران
|
281 | میر حاج حسینی | 14 رجب 1044ق | نسخ | 612 | شناسنامه ← |
| 25 |
مرعشی
قم
|
12861 | بیکاتب | با تاریخ 1043- 1044ق | نسخ | 352 | شناسنامه ← |
| 26 |
رضوی
مشهد
|
8021 | شیرازی، ابوالحسن بن عبدالله | 15 رجب 1051ق | نسخ | 564 | شناسنامه ← |
| 27 |
رضوی
مشهد
|
9551 | علی بن محمد بن الحسن بن زین الدین العاملی معروف به سبط شهید ثانی | 1053ق | نسخ | 313 | شناسنامه ← |
| 28 |
مرعشی
قم
|
4011 | محمد شفیع بن محمد مؤمن قائنی | دوشنبه 11 جمادی الثانی 1054ق | نسخ | 498 | شناسنامه ← |
| 29 |
دانشگاه
تهران
|
2358 | اصفهانی، محمد باقر بن محمد رضا | ربیع الاول 1055ق | نسخ | 395 | شناسنامه ← |
| 30 |
فرهنگ و ارشاد
کاشان
|
106 | حاجی محمد بن محمد حسین ابهری | 7 شعبان 1058ق | نسخ | 250 | شناسنامه ← |