منهج الرشاد

● منهج الرشاد / کلام و اعتقادات / فارسی manhaj-or rešād قربانی، علی قلی بن میرزاعلی، ق12 قمری qorbānī, ‘alī qolī ebn-e mīrzā‘alī(- 18c) اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی (1105-1135ق) تاریخ تألیف: محرم 1113ق مؤلف علی قلی بن میرزا علی چله جانی قربانی است که از زندگانی او اطلاعی در دست نداریم و گویا از صاحب‌منصبان دانشمند دربار شاه سلطان حسین صفوی بوده؛ و چنان‌که از دیباچه همین کتاب مستفاد می‌شود،تألیفات دیگری نیز داشته است و این کتاب مفصل مبسوط را در اصول عقاید نوشته است. مؤلف در مسائل علم کلام و اصول دین به روشی نیکو و سبکی متن و انشائی روان گفتگو کرده، مباحث کلامی را با آیات و اخبار تطبیق و به استدلال پرداخته و در مبحث امامت و شناسایی امام و دلائل و معجزات و مناقب و گزارش زندگانی هر یک از حضرات ائمه اطهار علیهم السلام بیش از سایر مباحث، سخن گفته است. فهرست کتاب: مقدمه: در تعریف دین و معنی اصول و فروع دین و بیان مقصود از توحید و عدل و نبوت و امامت و معاد؛ باب 1. اثبات وجود حق تعال و بیان صفات ثبوتیه و سلبیه او، مشتملبر دوازده فصل: 1) اثبات واجب، 2) اثبات قدرت حضرت عزت تعالی شأنه، 3) علم واجب تعالی، 4) اثبات اراده، 5) حیات، 6) سمع و بصر، 7) کلام، 8) نفی ترکیب، 9) امتناع رؤیت، 10) امتناع حلول و اتحاد، 11) امتناع حلول حوادث در ذات الهی، 12) در تأویل آنچه از صفات اجسام در آیات و روایات به جناب عزت نسبت داده شده؛ باب 2. عدل، دارای‌شش فصل: ... 2) خلق اعمال و تحقیق قضا و قدر و هدایت و ضلالت، 3) در تعلق اراده الهی به طاعات دون معاصی، 4) بیان اینکه افعال الله معطل به اغراض است و بیان لزوم تکلیف و غرض از آن، 5) در لطف و توفیق و لزوم أصلح و تحقیق حال الم و إحترام، 6) در تحقیق أجل و إحترام ورزق و سعر؛ باب 3. نبوت، دارای سه فصل: 1) در فواید و شرایط بعثت و طریق ثبوت آن، 2) در اثبات نبوت‌حضرت خاتم الأنبیاء صل الله علیه و آله و سلم و عمومیت بعثت آنحضرت تا انقراض عالم و جواز نسخ شرایع و شطری از احوال آنحضرت، 3) افضلیت انبیا بر ملائکه و افضلیت حضرت خاتم الأنبیا بر سایر انبیا و بیان معرج جسمانی؛ باب 4. امامت، در پانزده فصل: 1) در اضطرار به امام و شرایط‌امامت، 2) در إمامت أمیرالمؤمنین و یعسوب الدین علی بن ابی طالب صلوات الله علیه، در سه مطلب: 1) در تقدیم شمه‌ای از فضایل آنجناب، 2) در تقریر و تحریر براهین بر امامت و خلافت امیرالمومنین صلوات الله علیه، بعد از رحلت پیغمبر صل الله علیه و آله و سلم بلاواسطه ...، 3) بیان مجملی از احوال ولایت مآب امیرالمؤمنین از وقت ولادت تا هنگام رحلت؛ باب 5. معاد، در سه فصل: 1) ذکر حقیقت معاد و إختلافات ناس در آن و إیراد براهین و دفع شبهه‌های منکرین، 2) در احوال برزخ و بیان حقیقت قیامت و میزان و صراط و حساب و کتاب؛ خاتمه در إیراد تمثیل و حکایت قصه باوهر ویوذاسف .....(محمد علی روضاتی) [فهرستواره منزوی 567/9]