من لایحضره الطبیب

● من لایحضره الطبیب = طب الفقراء / طب / عربی man lā-yaḥḍur-u-hu-ṭṭabīb = ṭibb-ul fuqarā' رازی، محمد بن زکریا، 251 - 313 قمری rāzī, mohammad ebn-e zakarīyā (866 - 926) رساله کوتاه و مهمی است در ذکر امراض و بیان روش معالجه آنها که رازی به درخواست فرد خیری نگاشته است. او در این رساله به پیروی از استادانش امراض بدن را از سر شروع و به ترتیب تا قدم‌ها ذکر کرده است.مشتمل است بر سی و شش «فصل»: 1. الصداع؛ 2. الفالج و اللقوة؛ 3. الصرع؛ 4. المالیخولیا؛ 5. السرسام؛ 6. النسیان؛ 7. علل العین؛ 8. علل الاذن؛ 9. علل الانف؛ 10. علل الشفتین و الفم؛ 11. علل اللوزتین و الحلق؛ 12. الزکام؛ 13. علل الصدر و الریه؛ 14. السل؛ 15. علاج الداء النساء؛ 16. علل المعده؛ 17. علل الهیضه؛ 18. اوجاع القلب؛ 19. السمن و الهزال؛ 20. ارجاع الکبد؛ 21. اوجاع البواسیر؛ 22. الاستسقاء؛ 23. علاج الطلاق البطن؛ 24. علاج البواسیر؛ 25. القولنج؛ 26. علاج الحصاة و المثانه؛ 27. علاج حرقة البول؛ 28. علاج الباه؛ 29. الطمث و علاج الارحام؛ 30. علاج الاورام الخصی و القضیب؛ 31. وجع المفاصل؛ 32. الدوالی و الداء الفیل؛ 33. وجع الظهر؛ 34. الزینة و ما یتعلق بالعوارض؛ 35. الذع العقارب و نیش الرتیلا؛ 36. الحمیات. این رساله در فهرست بیرونی و ابن ندیم و خزرجی «من لایحضره الطبیب» نامیده شده و نام دیگر آن «طب الفقراء» است. پیش از رازی عیسی بن ماسه نخستین بار «من لایحضره الطبیب» نوشته است. ابن بابویه قمی (- 381ق) در دیباچه «من لایحضره الفقیه» از این نامه رازی یاد نموده است. فیض کاشانی نیز من لایحضره التقویم نوشته است. آغاز: بسمله و به نستعین. قال محمد بن زکریا ان رجلا جلیلا خیرا فاضلا ... احب ان نعمل مقالة وجیزة فی علاج الامراض بالاغذية و الادوية المشهورة الموجودة ... فعلت هذه المقاله ... انجام: فی العرق المدنی ینفع منه ان يشرب كما يبداء ... و يسقى العليل الصبر من اول يوم نصف درهم و الثانی و الثالث درهم. انشاءالله تعالی. چاپ: کلکتا، مطبع الجعفری، 100ص، بدون تاریخ؛ ایران، مطبع الجعفر، 100ص، بدون تاریخ. [الذریعه 232/22؛ عیون الانباء 15-316؛ معجم المؤلفین 10-6؛ سزکین 3-274، 287 بروکلمان (آلمانی) 1-235 و الذیل 1-420؛ دنا 10: 248 (22 نسخه)] شرح و حواشی: 1- تحفه سلیمانیه؛ طبیب، علاء الدین محمد (-11) 2- من لایحضره الطبیب (منتخب)؛ طبیب، حسن بن علی (-11) 3- من لایحضره الطبیب (ترجمه)