المناظرة المأمونية

● المناظرة المأمونية = مناظره مأمون = مناظرة المأمون مع العلماء = رسالة المأمون في الاحتجاج / کلام و اعتقادات / عربی al-munāẓirat-ul ma’mūnīya = monāzere-ye ma’mūn = munāẓirat-ul ma’mūn ma‘a-l ‘ulamā’ = r.-ul ma’mūn fī-l iḥtijāj مأمون، خلیفه عباسی، 170 - 218 قمری ma’mūn, xalīfe ‘abbāsī (787 - 834) مأمون عباسی، امام رضا (ع) (148-203ق) را از مدینه به مرو برد و در روز پنج‌شنبه 5 رمضان 201ق ولایت عهدی به او سپرد و برای دلجویی از او انجمن مناظره بر پا می‌کرد و در آن گاهی امام در مسأله‌های کلامی و گاهی خود او درباره خلافت علی (ع) با مخالفان گفتگو می‌کردند و آنان را ملزم می‌ساختند. این بابویه در عیون اخبار الرضا (ص 312 و 106) می‌گوید که مأمون می‌خواست تا امام در برابر دانشمندان درماند و خود هم اگر گاهی درباره امامت سخن می‌گفت برای این بود که او را بفریبد ولی امام به یاران می‌فرمود که فریب مخورید، همو است که مرا خواهد کشت. در یکی از این انجمن‌ها بود که دانشمند یحیی بن اکثم قاضی مروزی (- 242ق) به دستور مأمون نزدیک به چهل تن از دانشمندان محدث و متکلم را گرد آورد و مأمون خود با آنان درباره امامت علی (ع) سخن گفت و روشن ساخت که نخستین خلیفه اوست. آنها خاموش ماندند و پاسخی نتوانستند بگویند. او در پایان به فضل پسر سهل سرخسی (کشته در 2 شعبان 202ق) وزیر و فرمانده خویش گفت که اینان همین اندازه می‌دانستند و بس. کسی مپندارد که شکوهمن آنانرا از پاسخ دادن به من بازداشت. این گفتگو در ص 312-323 عیون آمده است و تاریخ آن باید 201 تا 202ق باشد. شوشتری در مجالس المؤمنین در سرگذشت مأمون نوشته که چنین مناظره‌ای در طرائف ابن طاوس نیز آمده است. (دانش پژوه) آغاز: 1-قیل ان المأمون امر وزیره باحضار جماعة من اهل الاحادیث و جماعة من اهل علم الکلام و الفقه و اهل الصرف و النحو قال فجمعت له سایر العلماء و حتی اجتمع عنده اکثر من اربعین رجلا... 2-حدثنا ابوالحسن الرازی عن اسحق بن خاتم ... قال جمعنا یحیی بن اکثم فقال امرنی المأمون باحضار جماعة من اهل الحدیث و جماعة من اهل الکلام ... [نسخه‌های منزوی 995/2؛ الذریعة 301/22 و 292/22: «مناظره دانشمند دیوانه نما مع ابی الهذیل المتکلم فی عهد المامون العباسی لسپهر الثانی الکاشانی»] شرح و حواشی: 1- المناظرة المأمونية (ترجمه) = ترجمة المناظرة؛ خواجوئی، محمد اسماعیل بن حسین (-1173)