المقتطف من أزاهر الطرف

● المقتطف من أزاهر الطرف / ادبیات / عربی al-muqtataf min ʼazāhr-iṭṭuraf ابن سعید مغربی، علی بن موسی، 610 - 675 ؟ قمری ebn-e saʻīd-e maqrebī, ʻalī ebn-e mūsā (1214 - 1277) کتاب، که به تصریح مؤلف در مقدمه،«المقتطف من ازاهر الطرف» نام دارد، گزیده‌ای از یادداشتهای ابن سعید برای المغرب و المشرق است. این کتاب دربردارنده منتخباتی از نثر، نظم، حکایات و اشعار نو (دارای اوزان جدید) شرق و غرب است، در دوازده «خمیله» بدین ترتیب: 1. المشتملة علی الکلمات القصیرة در چهار طبقه؛ 2. المشتملة علی النثر المتوسط، در چهار طبقه؛ 3. المشتملة علی النثر الممتع، در چهار طبقه؛ 4.المشتملة علی الأبیات المفردة المزدوجة والمثلثة و المربعة؛ 5. المشتملة علی الأبیات المخمسة و المسدسة و المسبعة و المثمنة؛ 6. المشتملة علی الأبیات المتسعة و المعشرة و الاحدی عشریة و الاثنتی عشریة؛ 7. المشتملة علی الحکایات القصیرة، در چهار طبقه؛ 8 المشتملة علی الحکایات المتوسطة المخصوصة بأرباب المناصب السلطانیة، در چهار طبقه؛ 9. المشتملة علی الحکایات الممتعة المخصوصة بالزهاد و العلماء و الأدباء و سائر اصناف الناس، در چهار طبقه؛ 10. المشتملة علی الدوبیتیات و المربعات و المخمسات؛ 11. المشتملة علی ملح کان و کان و موالیا (مخصوص بأهل العراق)؛ 12. المشتملة علی ملح الموشحات و الأزجال. ابن سعید این کتاب را در بازگشت از بغداد به حلب و برای الناصر نوشته و در مقدمه به گفت و گوی خود با سلطان ایوبی و به فصل‌بندی کتاب اشاره کرده است. مؤلف گزیده‌هایی از اشعار شعرای قرن چهارم تا هفتم هجری، خصوصاً شعرای مصر و شام و شمال آفریقا را آورده و اهمیت این کتاب به اشعار برگزیده از شاعرانی است که دیوانی از آنها باقی نمانده است. ابن سعید در این اثر به فنون جدیدی از شعر توجه داشته و به اشعار عامیانه نیز اشاره کرده است، چنان‌که مهمترین بخش کتاب (خمیله دوازدهم) درباره موشحات و زجل‌های (دو فن شعر مردمی) اندلس است و ابن خلدون، در مقدمه خود، مطالب درباره موشحات و ازجال اندلس را از این کتاب گرفته است. تا کنون دو نسخه خطی از المقتطف شناسایی شده است: 1. نسخه مکتبه آل رفاعه در جرجا (سوهاج مصر)، که احتمال دارد از عصر مؤلف و شاید به خط مؤلف باشد، تصویر این نسخه در دارالکتب المصریة و معهد المخطوطات نگهداری می‌شود؛ 2. نسخه کتابخانه اسکوریال اسپانیا، که در فهرست اسکوریال به اشتباه با عنوان «الخمائل» معرفی شده است. چاپ: دکتر سید حنفی حسنین در سال 1983 با استفاده از دو نسخه مذکور، این کتاب را در مصر تصحیح و تحقیق کرده و به چاپ رسانده است. نسخه چاپی شامل 310 صفحه در قطع وزیری بزرگ است.