الاصول الآصفیة

● الاصول الآصفیة = الواحد لایصدر عنه الا الواحد = الاصل الاصيل / فلسفه / عربی al-uṣūl-ul āṣifīyya = al-wāḥid lā-yaṣdur-u ‘an-hu illa-l wāḥid = al-aṣl-ul aṣīl تبریزی، رجبعلی، - 1080 قمری tabrīzī, rajab-‘alī (- 1670) رساله‌ای است در مسائل مهم فلسفی و اصول آن و بیان بعضی فروع که بر اصول مترتب می‌شوند و آن را به نام «آصف میرزا» یکی از ارکان دولتی شاه عباس نگاشته است. تبریزی در این رساله درباره ده اصل بحث می‌کند و نخستین و مهمترین آنها را اصل اول (قاعده الواحد لا یصدر عنه الاالواحد) می‌داند. بسیاری از فیلسوفان درباره این قاعده رساله نگاشته‌اند. کهن‌ترین ایشان بنا بر آنچه در الذریعه معرفی شده است از آن ابن سینا (370- 428) است، دومین آنها از نظر تاریخی از آن خواجه نصیر طوسی (597-672) است و سومین آنها نگارش ابراهیم همدانی معاصر شیخ بهائی (953-1030) است. چهارمین رساله در این موضوع بنا بر فهرست الذریعه (ج25ص5-7ش25) رساله‌ای بی‌نام از مؤلفی ناشناس است که آغاز و خصوصیات آن برابر نسخه جای گفتگو ما است. با بررسی مطالب کتاب به نظر می‌رسد که تألیف ملارجبعلی تبریزی باشد، هرچند این رساله به شمسای گیلانی و نعیمای طالقانی و ... نیز نسبت داده شده است. ملارجبعلی تبریزی در برابر اصالت وجود صدرا به اصالت ماهیت قائل شده است و آشکارا از سخنان استاد بزرگ خودش صدرا ناخشنودی نشان می‌دهد. در قرن سیزدهم ملا هادی سبزواری (1212-1289) در منظومه خود نظر صدرا را بر رجبعلی تبریزی ترجیح داد و در قرن 14 ملا علی زنوری (-1307ق) کتابی به نام «بدائع الحکم» در دفاع از صدرا و سبزواری برضد مکتب تبریزی نگاشت لیکن اخیراً ملا صالح مازندرانی سمنانی کتابی به نام «ودائع الحکم فی رد بدائع الحکم» نگاشت و در آن نظر صدرا را مردود دانست و از اصالت ماهیت دفاع نموده است. مؤلف بی‌آنکه از خویشتن نام ببرد در دیباچه می‌گوید: «می‌خواستم در این مقالت چند اصل مهم فلسفی را بیان دارم. اصل اول که آن را «الاصل الاصيل» نامیدم در بیان آن است که از یک واحد محض جز یکی نزاید». بنابراین «اصل الاصيل» یا قاعدة الصدور «لايصدر من الواحد الا واحد» در اصل نام بخش اول این کتاب بوده است که به کل کتاب نیز اسناد داده شده است. برخی سرعنوان‌های این رساله چنین است: الشيء الشريف و الشيء الخسيس، المعلول الواحد لا يصدر الا من علة واحدة، تشکیک ابن کمونة ضد التوحید (العددی)، اثبات الهيولى، لا اتصال فی غیر جسم، تجدد امثال، حد الحرکه فی رای ارسطو، و الرای الحق، امتناع الحركة في الجوهر، الجوهر و العرض، الماهية من حيث هی لیست الا هی، الوجود لازم الماهية في الخارج و ابطال الوجود الذهنی، یجب ان یعلم ان المعلول لایمکن بینها امر مشترک، اصل آخر العدد لایمکن ان یکون متناهیا. آغاز: بسمله، و لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم سبحانک لاعلم لنا الا ما علمتنا انک انت العلیم الحکیم ... و بعد، فانا اردنا فی هذه المقالة اولا ذکر اصل المشهور بين