المقامات

● المقامات / ادبیات / عربی al-maqāmāt بدیع الزمان همدانی، احمد بن حسین، 358 - 398 قمری badī‘-oz-zamān-e hamedānī,ahmad ebn-e hoseyn (970 - 1008) حاوی پنجاه و یک حکایت ادبی انشاء و تألیف ابوالفضل احمد بن حسین بن یحیی همدانی مشهور به بدیع الزمان از معاریف ادباء قرن چهارم هجری و صاحب رسائل و دیوان شعر که حریری در انشاء مقامات خویش از او پیروی کرده و در دیباجه کتاباو را «علامه همدان» و «سیاق غایات» خوانده است.از میان چهارصد مقامه ای که ثعالبی در یتیمه الدهر برای این ادیب ایرانی عربی‌نویس - که وی را سردمدار مقامه‌نویسی می‌دانند - یاد کرده، پنجاه و دو مقامه باقی است. اما این تعداد در بسیاری نسخه‌های آن یکجا و در کنار هم نیامده بلکه نسخه‌های مختلف آن مکمل یکدیگرند. مثلاً در المجانی الحدیثة از دو نسخه ایاصوفیا و نور عثمانیه (هر دو در استانبول) سخن رفته که در دومی مقاماتی هست که اولی فاقد آنهاست. این نسخه با برخی از نسخه‌های دیگر ایران - که اغلب در عصر قاجار کتابت شده - هم‌خانواده است و به طرز عجیب و جالبی همه احتمالاً از روی نسخه کهنه‌ای کتابت شده‌اند.برخی از نسخه‌های ایران(مثلاً نسخه 5764 و نسخه 14471 مجلس و یا شاید نسخه‌های 20/ع و 541/ع کتابخانه ملی) در انتهای برخی مقامه‌ها قسمتی به عنوان تفسیر دارد که در مواردی با جمله «قال البدیع» شروع می‌شود. این یافته نشان‌گر آن است که راویان و کاتبان مقامات بدیع الزمان در همان عصر حیات او برخی نکات مشکل را بر وی عرضه می‌کرده‌اند و او بدانها پاسخ می‌گفته است. آغاز1: بسمله وبه نستعین مقامات ابوالفتح الاسکندری مما املاها الاستاد ابوالفضل احمدبن الحسین الهمدانی ورواها عن عیسی بن هشام عن ابی الفتح الاسکندری قال البدیع حدثنا آغاز2: بسمله. الحمدلله علی جزیل نعمائه و الصلاة و السلام علی انبیائه ... ما املاه الاستاد ابوالفضل احمد بن الحسین الهمدانی و رواها عن عیسی بن هشام عن ... قال دخلت البصرة و انا من سنی فی قناء و من الزی فی خیر ... چاپ: ایران، تهران، 1296 قمری، سنگی، وزیری، 116 ص [کشف الظنون 1785/2؛ یتیمة الدهر 167/4-204؛ چاپ دمشق، معجم الادبا 94/1؛ روضات 66/1؛ شذرات الذهب 150/3؛ ابن خلکان 39/1؛ معجم المطبوعات ص 1895و 1896 و 1896: 2؛ امل آمل 32/2؛ منتهی المقال ص 34؛ هدیه الاحباب ص 104؛ سبک شناسی 325/3؛ الذریعه 22ص6؛ ریحانة الادب 155/1؛ مکتبة امیرالمؤمنین 369/4] شرح و حواشی: 1- شرح مقامات بدیع الزمان همدانی