مفتاح الصنایع

● مفتاح الصنایع / عروض و قافیه / فارسی meftāh-os sanāye‘ وحیدی تبریزی، ق9 قمری vahīdī tabrīzī(- 15c) کتابی است در صنایع شعری که از کتاب حدائق السحر [فی] دقائق الشعر و دیگر کتاب‌ها انتخاب شده است، در بیست و سه«فصل»: 1. فصاحت و بلاغت؛ 2. ترصیع؛ 3. تجنیسات؛ 4. اسجاع؛ 5. مقلوبات؛ 6. انواع رد العجز علی الصدر؛ 7. تضمین؛ 8. حسنات؛ 9. مدح؛ 10. تشبیهات؛ 11. حشویات؛ 12. ارسال؛ 13. مصحف؛ 14. جمع و تفریق و تقسیم؛ 15. تفسیر؛ 16. لف و نشر؛ 17. صنایعی که در اول آن همزه است؛ 18. صنایعی که در اول آن با است؛ 19. دو صنعتی که در اول آن خا است؛ 20. دو صنعتی که در اول آن را است؛ ... 23. صنایعی که در اول آن حروف مختلفه است. آغاز: سپاس بیحد و ثنای بیعد مر صانعی را جل جلاله و عم نواله که فصحاء و بلغای عالم صد هزاران صنایع و بدایع از کلام شریف و قرآن مجید او استنباط و استخراج نموده اند ... چون از باب عروض و قافیه فارغ شدیم شروع نمودیم درباب مفتاح الصنایع و بدایع الشعر که آن در بیان تعریف و تمثیل صنعتها بیست که فصحا و بلغا کلام خود را بدان آراسته و پیراسته گردانیده اند ... انجام: اما شرایط آنست که چیزی را به چیزی مشروط گردانند چنانچه گویند تا چنانست، چنین باد و اکثر در آخر قصیده واقع می‌شود. چنانچه بیت: تا عیان است ماه را تابش ×× تا نهان است چرخ را اسرار / روز و شب جز سخا مبادت شغل ×× سال و مه جز وفا مبادت کار