شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
مفتاح الخزائن و مصباح الدفائن
meftāh-ol xazā'en va mesbāh-od dafā'en
4
نسخه ثبت‌شده
قرن 12 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/62209
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #62209
پدیدآور / مؤلف:
طبیب تهرانی، محمد هاشم بن محمد طاهر
تاریخ و سده تألیف:
1103 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 30، ص 805
تا 806
زبان و قالب:
فارسی
رده‌های موضوعی:
طب
اهدا / به درخواست:
شاه سلیمان صفوی (1077-1105ق)
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
در فواید خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها و مضار آنها، استفاده شده از گفتار حکمای بزرگ و بیشتر گرفته شده از احادیث اهل بیت علیهم السلام؛ در مقدمه کتاب آمده: «بعد از مباحثه و مطالعه و تتبع کتب احادیث ... و اطلاع تمامی بر مضامین احادیث متعلقه به علم طب که اشرف علوم و صنایع است حاصل شده بوده ...». کتاب حاضر مرتب بر «مقدمه» و پنج «مقاله» و «خاتمه» است: مقدمه در بیان معنی دوا و غذا و درجات ادویه و مرکب القوی و رطوبت فضلیه و ضرورت غذا و غذای لطیف و غلیظ و متوسط و معانی الفاظ موضوعه آن برای صفات و افعال ادویه و اغذیه که اکثری از این الفاظ در این کتاب مذکور و موجب زیادتی فهم و بصیرت است؛ مقاله 1. در پنج «باب»: 1) بیان حبوب و احادیث متعلقه به هریک از آن، 2) بیان گوشت‌ها، مشتمل بر شش فصل، 3) بیان تخم و شیر و آنچه از شیر به عمل می‌آید، 4) بیان منافع و مضار میوه های تر و خشک، در پنج فصل، 5) بیان سبزی‌ها و احادیث متعلقه به هر یک در چهار فصل؛ مقاله 2. بیان توابل و اباریز و اقاویه که نمک و سرکه از آن جمله است و احادیث متعلقه در چهار «باب»؛ مقاله 3. بیان عسل و شکر و گزنگبین و ترنجبین و شیرخشت و احادیث متعلقه در چهار باب؛ مقاله 4. بیان اشربه از تمامی آب‌ها و شربت‌ها ... و ذکر احادیث متعلق به هریک در نه باب؛ مقاله5. بیان ریاحین و بوی‌های خوش و روغن‌ها و آنچه متعلق به اینهاست با تمامی احادیث در پنج باب؛ خاتمه در بیان عادت و طریقه و دستور خوردن و آشامیدن حضرت رسول اکرم (ص) و مسائل طبیه متعلقه و ختم مرام به کلام سید انام.
آغاز اثر
« 1: بسمله توجهنا الی جناب لاهوتک و ما اجل شأنک ... تراکیب لطیفه نکته سنجی و سخن دانی و نظام اسالیب شریفه جواهر الفاظ ... »
انجام اثر
« در زمره ابرار و اخیار محشور گردد انه غفور رحیم. اتفاق فراق از اتمام این کتاب مستطاب مسمی به مفتاح الخزاین و مصباح الدقایق ... در روز 5شنبه پانزدهم شهر رجب المرجب سنه ثلث و مأیه بعد الالف ... و السلام علی من اتبع الهدی. »
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
فهرستواره منزوی 3719/5 و 3921/5
متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))
● مفتاح الخزائن و مصباح الدفائن / طب / فارسی
meftāh-ol xazā'en va mesbāh-od dafā'en
طبیب تهرانی، محمد هاشم بن محمد طاهر، ق 11 قمری
tabīb-e tehrānī, mohammad hāšem ebn-e mohammad tāher(- 17c)
اهدا به: شاه سلیمان صفوی (1077-1105ق)
تاریخ تألیف: پنج‌شنبه 15 رجب 1103ق
در فواید خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها و مضار آنها، استفاده شده از گفتار حکمای بزرگ و بیشتر گرفته شده از احادیث اهل بیت علیهم السلام؛ در مقدمه کتاب آمده: «بعد از مباحثه و مطالعه و تتبع کتب احادیث ... و اطلاع تمامی بر مضامین احادیث متعلقه به علم طب که اشرف علوم و صنایع است حاصل شده بوده ...». کتاب حاضر مرتب بر «مقدمه» و پنج «مقاله» و «خاتمه» است: مقدمه در بیان معنی دوا و غذا و درجات ادویه و مرکب القوی و رطوبت فضلیه و ضرورت غذا و غذای لطیف و غلیظ و متوسط و معانی الفاظ موضوعه آن برای صفات و افعال ادویه و اغذیه که اکثری از این الفاظ در این کتاب مذکور و موجب زیادتی فهم و بصیرت است؛ مقاله 1. در پنج «باب»: 1) بیان حبوب و احادیث متعلقه به هریک از آن، 2) بیان گوشت‌ها، مشتمل بر شش فصل، 3) بیان تخم و شیر و آنچه از شیر به عمل می‌آید، 4) بیان منافع و مضار میوه های تر و خشک، در پنج فصل، 5) بیان سبزی‌ها و احادیث متعلقه به هر یک در چهار فصل؛ مقاله 2. بیان توابل و اباریز و اقاویه که نمک و سرکه از آن جمله است و احادیث متعلقه در چهار «باب»؛ مقاله 3. بیان عسل و شکر و گزنگبین و ترنجبین و شیرخشت و احادیث متعلقه در چهار باب؛ مقاله 4. بیان اشربه از تمامی آب‌ها و شربت‌ها ... و ذکر احادیث متعلق به هریک در نه باب؛ مقاله5. بیان ریاحین و بوی‌های خوش و روغن‌ها و آنچه متعلق به اینهاست با تمامی احادیث در پنج باب؛ خاتمه در بیان عادت و طریقه و دستور خوردن و آشامیدن حضرت رسول اکرم (ص) و مسائل طبیه متعلقه و ختم مرام به کلام سید انام.
آغاز: 1: بسمله توجهنا الی جناب لاهوتک و ما اجل شأنک ... تراکیب لطیفه نکته سنجی و سخن دانی و نظام اسالیب شریفه جواهر الفاظ ...
2: بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لولا ان هدانا الله ...
انجام: در زمره ابرار و اخیار محشور گردد انه غفور رحیم. اتفاق فراق از اتمام این کتاب مستطاب مسمی به مفتاح الخزاین و مصباح الدقایق ... در روز 5شنبه پانزدهم شهر رجب المرجب سنه ثلث و مأیه بعد الالف ... و السلام علی من اتبع الهدی.
[فهرستواره منزوی 3719/5 و 3921/5]
نسخه‌های خطی این اثر
4 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
علوم پزشکی
تهران
|
296 | بی‌کاتب | قرن 11 و 12 | نستعلیق | 756 | شناسنامه ← |
| 2 |
گوهرشاد
مشهد
|
1427 | بی‌کاتب | 1122ق | نسخ | 282 | شناسنامه ← |
| 3 |
مرعشی
قم
|
2914 | بی‌کاتب | بی‌تاریخ | نسخ | 305 | شناسنامه ← |
| 4 |
مرعشی
قم
|
10850 | بی‌کاتب | نزدیک عصر مؤلف | نسخ | 339 | شناسنامه ← |