مفتاح الحساب (مختصر)

● مفتاح الحساب (مختصر) = تلخیص المفتاح (ترجمه) / حساب / فارسی meftāh-ol hesāb (mx.) = talxīs-ol meftāh (t.) وابسته به: مفتاح الحساب (مختصر)؛ کاشی، جمشید به مسعود (- 841ق) ترجمه از ناشناس. به استناد خط و تاریخ مجموعه‌ای که این ترجمه در آن جای دارد، مترجم نیز در قرن 9 می‌زیسته است. ترجمه‌ای است آزاد و روان، با حفظ خطوط اصلی، شاید ترجمه نیز از خود کاشانی یا یکی از شاگردانش باشد. آغاز و انجام نسخه در دست افتاده است و با مقابله با متن شناخته شد و دریافته شد که تنها فصل‌های 12-21 را دارد. فصل‌ها بی‌شماره است: فصل در تجنیس کسور، فصل در رفع کسور، فصل در تضعیف کسور، فصل در تنصیف کسور، فصل در جمع کسور، فصل در تفریق کسور، فصل در تحویل کسر از مخرج به مخرجی دیگر، فصل در ضرب کسور، فصل در قسمت کسور، فصل در استخراج جذر کسور. نویسنده نسخه کار خود را با ترجمه این فصل و یا با رونویسی این فصل که برابر است با فصل 21 متن پایان می‌دهد. در منابع در دسترس از این ترجمه نشانی به دست نیامد. برای نمونه و نشانی: «فصل [برابر فصل 15 متن]، در تضعیف کسور: طریقش آن است که اگر مخرج کسر فرد باشد، صورت کسر تضعیف کنند، اگر کمتر از مخرج شود، به مخرج نسبت کنند، حاصل نسبت کسر مضاعف باشد. مثالش: خواستیم که چهار تسع را تضعیف کنیم، صورتش را ...».