مغنی الادیب

● مغنی الادیب / نحو / عربی muġn-il adīb اهداء به: ناصر الدین شاه قاجار محل تألیف: نجف اشرف نحو مفصل و استدلالی است با مقدمه‌ای زیبا و تنظیمی مخصوص و تجلیل فراوان از معجزه همدان شیخ محمد اسماعیل، که مؤلف در سن بیست و چند سالگی بعد از رجوع از سفر حج به نجف اشرف نوشته است. مؤلفمی‌گوید که در تعلیم نحو از مجتهد عصر شیخ مرتضی انصاری (-1281ق) اذن گرفته و شیخ او را بدین علم دستور فرموده است. عناوین اجمالی کتاب چنین است: المقدمة: فی تعریف العلم و فائدتها و موضوعها و وجوب قراءتها؛ باب 1. مبنی علی غرة و کریاس و قبالة و سفینة و بحر و حدیقة و روضة؛ 2. مبنی علی تبصرة و فروس و قنطرة و تذکرة ذات خاتمتین؛ 3. مبنی علی اقلیم لها ثمانية و عشرون مدينة لكل مدينةابواب متباينة؛ الخاتمة: فی تفسیر ما لعله یحتاج الی البیان. آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله الذی اعرب تصویر الکائنات بمزج الکاف و النون من ترکیب الکلام و بنی الافلاک المرفوعة علی الحرکة و الارض المخفوضة ... [الذریعه 295/21]