معانی العقل

● معانی العقل / فلسفه / عربی maʻāni-l ‘aql فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339 قمری fārābī, mohammad ebn-e mohammad (875 - 951) در این رساله به شرح و تحدید عقل و انواع آن به اعتبار متکلمان و تعریف ارسطو پرداخته و می‌گوید: یکی آن عقلی است که عاقل را بدو منسوب نمایند؛ و دیگر آنچه متکلمان گویند که آن‌چیزی است که عقل تأیید و یا انکار کند؛ سوم عقلی که ارسطو در کتاب برهان گفته و مقصود قوه نفس است؛ چهارم عقلی که ارسطو در کتاب اخلاق خود از آن نام بردهکه به‌وسیله آن خیر و شر تمیز داده می‌شود؛ پنجم عقلی که ارسطو در کتاب نفس خود می‌گویدو آن را چهار قسم کرده: عقل بالقوه، عقل بالفعل، عقل مستفاد و عقل فعال؛ ششم آنچه ارسطو در کتاب مابعدالطبیعه خود آورده است.نخست شش قسم عقل را نام می‌برد سپس به گزارش یکایک آنها می‌پردازد. آغاز: بسمله. اسماء العقل يقال على انحاء كثيرة. احدها الشيء الذى يقال به الجمهور فى الانسان انه عاقل، الثاني العقل الذى تردده المتكلمون على السنتهم فيقولون هذا ما توجبه العقل و تنقيه العقل. الثالث الذى ذكره ارسطوطاليس في كتاب البرهان. الرابع العقل الذى يذكره فى المقالة السادسة من كتاب الاخلاق. و الخامس العقل الذى فى كتاب النفس [و السادس] العقل الذى يذكره في كتاب ما بعد الطبيعه. انجام: تعطى المادة اشياء ما فى جوهره فلا تقبله المادة الا منقسما و هذا شيء قد بينه ارسطاطاليس فى كتابه في النفس ايضا تمت المقالة و الحمد لواهب الخير و العاصم عن الضلاله ... چاپ: این رسال در ضمن الثمرة المرضية في بعض الرسالات الفارابية باهتمام فردريک ديتريسی در ليدن طبع شده است؛ در هامش «شرح حكمة الاشراق» در سال 1315ش در تهران چاپ شده؛ چاپ انتقادی آن به اهتمام بویچ در سال 1938م در بیروت انجام شده [الذريعة 300/15؛ ريحانة الادب 261/4؛ مكتبة اميرالمؤمنين 366/4]