مطلع القوافی فی علم الاصول

● مطلع القوافی فی علم الاصول / عروض و قافیه / فارسی matla‘-ol qavāfī fī ‘elm-el osūl خراسانی، محمد بن محمد شفیع، ق11قمری xorāsānī, mohammad ebn-e mohammad šafī‘(- 17c) اهداء به: خلیفه سلطان (=سیدعلاءالدین حسین مازندرانی متوفی 1064ق) وزیر اعظم شاه عباس ثانی تاریخ تألیف: 1063ق رساله‌ای است در عروض و قافیه و صنایع و بدایع شعری. مؤلف آن را به دو مصراع تقسیم و هریک از آنها را به چهار «رکن» تقسیم نموده: مصراع 1. متضمن عروض و قوافی بر اسلوب ارباب عروض و وزن مشتمل بر چهار رکن هر رکنی از ارکانش محتوی بر سه حرف و هر حرفی راح روح‌پرور معانی را ظرف: رکن 1) تعریف شعر و تفصیل اقسام آن و حد عروض و وزن و تعداد اسباب و اوتاد و شرح حروف و حرکات معین برسه حرف، رکن 2) حد تقطیع و بیان ازاحیف و تعداد فروعی که از استعمال ازاحیف متولد گردند مقرر بر سه حرف، رکن 3) شرح بحوری که از ترکیب ارکان منبعث کردند و ثبت دوائر و فلک بحور و تفصیل بحور اصلی و فرعی معین بر سه حرف، رکن 4) محتوی بر علم قوافی مشتمل بر سه حرف؛ مصراع 2. در صنایع و بدایع: رکن 1) بیان آنچه به فن معانی و بیان اختصاص دارد، رکن 2) در صنایع معنوی که کلک بلاغت کیشان از فن بدیعش می‌شمارند، رکن 3) در ذکر صنایع مخصوصه به فن بدیع، رکن 4) در ذکر سائر آنچه ضرور است در اتمام این بنای رفیع. آغاز: بسملة، طلاء کامل عیار کلمات فصاحت سمات که در معادن خواطر خورشید نظایر نکته پردازان وافر فراست پرورش یافته، و آفتاب حدث ذهن معنی طرازان وافی کیاست بر آن تافته ... انجام: و سنین تازی بهزارو شصت و سه پیوسته بود کلک سخن سنج نگارش این بیاض و آرایش این ریاض را بانجام رسانید، و خاطر مقید بمحنت و رنج از قید تحریر آن فارغ گردید. [الذریعة: ج 21ص150]