المرقات

● المرقات = صحائف / لغت / عربی به فارسی al-maraqāt = sahā’ef ؟ ادیب نطنزی، حسین بن ابراهیم، - 499 ؟ قمری adīb-e natanzī, hoseyn ebn-e ebrāhīm (- 1106) فرهنگ لغت دستگاهی عربی به فارسی برای مبتدیان است: «فهذه صحایف تتضمن اشیاء مترجمة لابد للمبتدی ان یتلقهاو لمرید الادب ان یتحفظها و یتیقنها لتکون مرقاة الى معرفة کلام العرب و توطئةللسلوک (کذا) طریق الادب». نام کتاب هم از همین بخش دیباچه کتاب گرفته شده است.تنظیم شده در دوازده«باب»: 1. ذکر المبادی و الاعضاء؛ 2. اصناف الناس وذكر الحرف؛ 3. ذکر الادویة و الامراض؛ 4. ذکر الاطعمة و الاشربةو ما يناسبها؛ 5. ذکر الامتعة و الاسلحة و القماش؛ 6. فيما يلبس ويفرش؛ 7. ذکر ساير الحيوان من السباع والبهایم؛ 8 ذکر السماء وما يتعلق بها؛ 9. ذکر الارض وما يتصل بها؛ 10. ذکر النبات و الشجر؛ 11. ذکر الابنية والامكنة؛ 12. فصول متفرقة. هر باب به چندین فصل بدون شمارش تقسیم می‌شود. کتاب در بیشتر منابع به حسین بن ابراهیم نطنزی منسوب شده اما صحت این نسبت به‌کلی محل تردید است. هر چند علینقی منزوی نسبت داده است، بلوشه در فهرست کتابخانه ملی پاریس (ج2، ص 172-173) هنگام معرفی نسخه آن کتابخانه، پس از نقل بخشی از دیباچه که با منقول کشف الظنون و با نسخه فخرالدین نصیری تهران و الوجامع در بورسه مطابقت دارد، متذکر می‌گردد که نام مؤلف در دیباچه نیامده است و فقط مردی تُرک که مطلع بر تاریخ ادب و مالک نسخه بوده در پشت نسخه آن را به نطنزی نسبت کرده است. باری در انشاء و مضمون دیباچه مرقات با مضمون دیباچه دستور اللغة نطنزی شباهتی دیده می‌شود. اما دکتر علی اشرف صادقی در مقاله‌ای انتساب کتاب را رد کرده و آن را از آن مؤلف ناشناسی از قرن ششم یا آغاز قرن هفتم دانسته است(رک: «بحثی درباره فرهنگ عربی به فارسی المرقاة و مؤلف آن» در نشر دانش، زمستان 1381ش، ص 18-31). (حکیم) آغاز: الحمدلله مبدع الاشیاء بقدرته و مصورها ببدايع حکمته و الصلوة و السلام علی المبعوث الى كافة الانام ... الباب الاول فی ذکر المبادی و الاعضاء الشیء چیزی. العین و الذات هستی. العدم نیستی. الجوهر گوهر انجام: العهد و الامان پیمان بستن. البصيرة بنای درون البهجة زیبای. الفوز و المفازة و الظفر و النجاح [فرهنگنامه‌های عربی به فارسی، ص 26-27؛ نسخه‌های منزوی ج3، ص 2024-2025؛ دنا، ج9،ص413-414؛ نسخه کهنه و ناقص الطرفینی از آن هم در فهرست کتابخانه محمد حسین شریعتی قم، ص 98-99 معرفی شده است]