مرآت الخيال

● مرآت الخيال = گنجينه تواريخ / تراجم / فارسی mer’āt-ol xīyāl = ganjīne-ye tavārīx لودى، عليشيرخان بن علی امجدخان، 1060 - 1120 قمری lodī, ‘alī-šīrxān ebn-e ‘alī amjad-xān (1650 - 1709) اهداء به: اورنگ زيب (1068-1118ق) تاريخ تأليف: 1102ق زندگی‌نامه 131 تن از سرايندگان زن و مرد است به ترتيب روزگارشان از رودكی تا همدمی كه پانزده تن از آنان زن هستند و در ميانه زندگی‌نامه‌ها 15 رساله مستقل در دانش‌های گوناگون را جای داده است، در يك «ديباچه» و شش «قسمت» و يك «خاتمه»: ديباچه: در برتری نظم بر نثر؛ قسمت 1. از رودكی تا خواجه صفی، 58 تن؛ قسمت 2. از جلال اسير تا سحابی استرآبادی، 8 تن؛ قسمت 3. سرايندگان روزگار شاهجهان (1037-1067ق) از قدسی مشهدی تا يوسف بيگ شايق، 27 تن؛ قسمت 4. از عاقد خان رازی تا احمد عبرت، 11 تن؛ قسمت 5. زندگی شيوخ از شيخ ناصر علی تا شيخ محمد امين وحشت، 11 تن؛ قسمت 6. پانزده تن از زنان از مهری هروی تا همدمی؛ خاتمه: در سرگذشت خودش. در ضمن مطالبی در بيان ابتداء شعر، خط و اقسام آن، حروف و الفاظ و اعراب، علم عروض و قافيه، علم نفس، معنای تفسير و تأويل و استعاذه، موسيقی، تعبير خواب، عشق و خمر، علم طب و احوال اقاليم سبعه و عجائب عالم و علم اخلاق نيز آورده شده است. آغاز: بسمله، ای ز بند تو بر زبان نطق سخن سرای را ×× فكر تو باعث جنون عقل گره گشای را. گلدسته محمدت ايزدی بر طاق ايوان رفيع ... انجام: صورت تاريخ انجامش توان بی پرده ديد كز تامل پرده بردار ز مرات الخيال ... چاپ: هند، بمبئی، مظفری، 1324ق، به اهتمام ميرزا محمد خان ملك الكتاب مخاطب خان صاحب و آقا محمد جعفر صاحب تاجر شوشتری. معروف به مولا [ترجمه مؤلف و كيفيت تأليف مرآت الخيال را آقای گلچين معانی در تاريخ تذكره‌های فارسی 242/2-246 به تفصيل آورده‌اند؛ فهرست گنج بخش 2067/4؛ مشترك پاكستان 745/11؛ تاريخ تذكره‌های فارسی 242/2؛ تذكره نويسی فارسی در هند و پاكستان 220؛ فهرست فارسی مشار 4673/4؛ الذريعه 271/20؛ نشريه 285/10 و 194/9؛ فهرستواره منزوی 1952/3؛ ميراث مشترك ايران و هند: 2-66]