مخزن الوقایع

● مخزن الوقایع = مخزن الاسفار = سفرنامه فرنگستان = سفرنامه امین الملک به فرنگ / سفرنامه / فارسی maxzan-ol vaqāye‘ = maxzan-ol asfār = safar-nāme-ye farangestān = safar-nāme-ye amīn-ol-molk be farang سرابی، حسین بن عبدالله، ق13 قمری sarābī, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh(- 19c) اهداء به: ناصرالدین شاه قاجار تاریخ تألیف: 1273ق مخزن الوقایع سفرنامه فرخ خان امین الدوله میرزا مهدی بن ابوطالب کاشانی (ح1230-1288ق) و شرح مأموریت و مسافرت او به نمایندگی ایران به ممالک اروپایی در سال 1272ق /1856م است؛ یعنی همان سفری که منجر به عقد قرارداد معروف پاریس در 4 مارس 1857 م با انگلستان و چشم‌پوشی از هرات شد. این سفر از 11 ذیقعده 1272ق شروع شد و قریب دو سال مدت گرفت (شوال 1274ق). شرح مسافرت به قلم حسین بن عبدالله سرابی است که یکی از اعضای هیأت همراه امین الدوله بود و کتاب را در دو جلد تألیف کرد. او در خطبه کتاب گفته است: «منقسم شد به دو جلد: جلد اول در بیان وقایعات و گزارش حالات و محاورات و مکالمات جناب ایلچی کبیر با سلاطین و رجال دول فرنگستان، و جلد دوم در شرح اداره امور و ترتیب کارهای دولتی و ملتی فرانسه است و انتظام اوضاع عموم ممالک یوروپ نیز به تفاوت جزئی بدان منوال است». (حکیم) آغاز: آغاز 1: الحمد لله الاول قبل الاشیاء ... سر پادشاهان گردن فراز ... صانع قدیمی که امین راز و سفیر خبیر حضرت بی نیاز آغاز 2: بسمه تیمنا و تبرکا. در این عهد فیروزی مهد شاهنشاه جمجاه ناصرالدین شاه قاجار ... اراده علیه ... قرار بر این گرفت ارسال رسل و رسائل که در تاکید مبانی صفا و ولا از احسن وسائل است یکی از چاکران دربار ... بسفارت مخصوصه ... مأمور دربار دول ثلاثه معظمه عثمانی و فرانسه و انگلیس فرمایند ... فرخ خان امین الملک ... برجوع این امر ... منتخب گردید در سال فرخنده فال لوئی ئیل ... مطابق سنه هزار و دویست و هفتاد و دو هجری از مقر خلافت کبری عازم این مقصد عظمی شدند. کمترین بنده درگاه حسین بن عبدالله سرابی ... تبریزی ... در معیت جناب محمود خان شارژدافر سابق میر پنجه قرا گوزلو از سفر پطرزپورغ مراجعت بدارالخلافه نموده و در خدمت ... میرزا سعید خان مؤتمن الملک وزیر امور خارجه بانجام خدمات مرجوعه اشتغال داشت و امر ... نفاذ یافت که چند نفر از اشخاص تربیت شده و فرنگستان دیده در معیت سفارت کبری مأمور باشند لهذا این بنده نیز مجددا باسمت منشی گری با اشخاص مفصلة الذیل مأمور و روانه گردید: میرزا ملکم خان مستشار فرزند میرزا یعقوب خان -میرزا زمان خان عموی جناب امین الملک-نریمان خان نایب اول فرزند صمصام الدوله - محمد علی آقای مترجم فرزند علی آقای تبریزی -میرزا رضای مترجم-میرزا ابوالقاسم خان منشی فرزند نواب محمد علی سر کارات -بنده درگاه میرزا حسین مؤلف این اوراق منشی. در آغاز سفر از وجنات احوال جناب امین الملک استنباط گردید که بر حسب امر همایونی بعلاوه ماموریت دولتی مقصودشان بقدر امکان استعلام و استفهام از اوضاع یوروپ و منظورشان افتتاح ابواب مراوده دوستی باعموم دول اروپا است. لهذا کمترین ... کوشیده مصمم گردید که وقایع اتفاقیه آن سفر را ... تألیف و ضبط و ترتیب اداره امور دولتی و ملتی فرنگستان را ... ثبت و درج نماید ... و کتابی تألیف گردید موسوم به مخزن الوقایع و منقسم شد بدو جلد جلد اول در بیان وقایعات و گذارش حالات و مکالمات جناب امین الملک با سلاطین و رجال فرنگستان. جلد ثانی در شرح اداره امور و ترتیب کارهای دولتی و ملتی فرانسه است و انتظام اوضاع عموم ممالک یوروپ و مشتمل بر یک مقدمه و چهار فصل و خاتمه. مقدمه حاوی وقایع اتفاقیه از دارالخلافه الی دارالسعاده اسلامبول. فصول اربعه شامل اوضاع دول ثلاثه عثمانی و انگلیس و فرانسه و مجملی جداگانه از دول یوروپ. خاتمه دربیان اوضاع دولت پروس مخصوصاً. مقدمه: بتاریخ روز دوشنبه یازدهم شهر ذی قعدة الحرام هزار و دویست و هفتاد و دو هجری جناب امین الملک فرخ خان هنگام عصر از نیاوران از حضور ... ظل اللهی ... مرخصی حاصل نموده منزل اول را قریه کن نمودند چاپ: در تهران چاپ شده [نسخه‌های منزوی 4048؛ رجال ایران 81/3؛ الذریعة 230/20 چاپ 1344]